Энэ мэдээ хуучирсан буюу 2023-02-21 нд нийтлэгдсэн байна.

Түүх үнэн байх хэрэгтэй

2/ 21/ 2023    8 цаг 47 минут

 Өнөөгийн Монгол Улсын тусгаар тогтнолоо сэргээн мандуулсан өдөр бол 12 дугаар сарын 29 билээ.

Жил бүр энэ өдрийг 2011 оноос хойш УИХ-ын шийдвэрээр тэмдэглэж байгаа. Харин утга учирыг бол сайн ойлгоогүй л яваад байж магад шүү.

1911 оны 12 дугаар сарын 29-ний өдөр Манжийн эрхшээлээс гарч, төр улс, тусгаар тогтнолоо сэргээн тунхагласан өдөр мөн юм. Дэлхий дахинд Монгол нэртэй улс дахин сэргэн мандсан өдөр. Их Эзэн Чингис хааны байгуулсан Их Монгол Улсын гал голомт сэргэн мандсан гэж ойлгож болно. Уг нь бид бол Монгол Улсынхаа гал голомтыг сахин хамгаалагч, эзэд нь юм. Харин бид эзэн шиг байж чадахгүй, тусгаар тогтнолынхоо утга учрыг сайтар ойлгож мэдэхгүй байгаа учраас түүнийгээ хайрлах, хамгаалах чадваргүй болтлоо дор орсон байна.

 Тусгаар тогтнол бол монгол үндэстний хувьд эрх чөлөө юм. Монгол хүн бүрийн хувьд эрх чөлөө юм. Тиймээс л биднийг хилийн чанад дахь монголчууд Дархан Монгол хэмээн харж, хүндэлж байдаг юм билээ. Дархан Монголын эзэд даржин эзэн байж боломгүй байгаа юм.

Ядаж л сэтгэлээрээ цатгалан, эрх чөлөө бялхаж байгаагаа мэдэрч, монгол хүн, монгол үндэстний эд эс нь гэдгээ ухамсартайгаар ойлгох явдал нэн чухал байна.

 Үндэсний түүх бол тусгаар тогтнолын баталгаа юм. Монголын үндэсний түүх бол Монгол Улсын тусгаар тогтнолын баталгаа юм. Агуу баялаг түүх олон зуун жилийн турш биднийг өнөөгийн өндөрлөгт хүргэж ирсэн. Өөрөөр хэлбэл түүх бол үндэсний ой санамж нь. Ой санамжаа алдвал бид хэнч биш болно. Хэн ч биш болбол тусгаар тогтнол үгүй болно.

Ээдрээ нугачаатай олон зуун жилийн замыг туулахдаа түүх монголчуудыг чиглүүлж, оршин байхын утга учир, үндэс суурь болж байв. Эргэн тойрон улс гүрнүүд, ард түмнүүдийн тархинд монгол үндэстний оршихуй, тусгаар тогтносон байдлыг хүлээн зөвшөөрөх үндэс болсон юм.

 Тиймээс түүх бол үнэн байх хэрэгтэй. Өнөөгийн бидний байгаа царай бол түүхээ мушгин гуйвуулж, хүнээр зохиолгож, тархиа угаалгаж, ой санамжаа алдсанаас үүдэлтэй. Монгол үндэстнийг мөхөөсөн ч байж мэднэ шүү.

 Хэдийгээр Эзэн Чингисийн байгуулсан Их Монгол Улс, болон түүний дараах үеийн баатарлаг түүхийг монголчуудад дарлагдаж байсан улсууд бичиж, Эзэн хааныг маань дэлхий дахинд харгис, дарангуйлагч мэтээр ойлголт түгээж чадсан ч даравч далдайна гэгчээр түүхэн үнэн цагийн явцад ил болж, Чингис хааны нэрийг сонсоогүй, дуулаагүй хүмүн бээр энэ дэлхийд нэгэхээн ч үгүй гэхэд болно.

Ази, Европ, Африк гээд бүхий л тивийн улс орнуудын ерөнхий боловсролын сургуулийн дэлхийн түүхийн сурах бичигт Эзэн Чингис хааны нэр орсон бий. Харин тэр бүхэнд Эзэн хааны нэрийг сайнаар дурьдсан гэвэл эндүүрэл болно. Учир нь Чингис хаан болон түүний үр хойчид захирагдаж, ивээл нөлөөнд нь орж байсан улс гүрнүүд ихэвчлэн тэр үеийн түүхийг бичсэн юм. Харин өнөөгийн монголчууд тэр түүхээс эрээвэр цоохор зарим нэгэн хэсгүүдийг хуулбарлан авч, үзэл санааг нь даган дуурахыг оролдож байгаа болно.

Эзэнт гүрний талаарх Монголын түүхийн судалгаа Монгол Улсад илүү гүнзгийрэх хэрэгтэй нь хэн бүхэнд ойлгомжтой ч түүнийг барьж авч, бүхий л амьдралаа зөвхөн үүнд зориулан тууштай явах судлаачид бараг л үгүй шахам байна даа. Төрөөс энэ талаар илүү нарийн бодлого баримталвал зохистой. Үнэндээ социализмын үеийн бүтцээ хадгалсан шинжлэх ухааны академийг хараад суувал дорвитой үр дүн гарахгүй дээ.

 Учир нь бидний сэтгэлгээ өөрчлөгдөхгүй байна. Үндэстэн сэрж, өөрийгээ танихгүй байна. Монголчууд өөрийн үнэт зүйлсээ танихгүй болтлоо өөрчлөгдсөн байна. Энэ бол социализмын үеийн маш тодорхой үр дагавар. Үүнийг арилгах талаар зоримог шийдэмгий алхам хийхгүй бол агуу түүхтэй монгол үндэстэн мөхөж мэднэ шүү.

 Гэтэл энэ цагийн үеийн нөхцөл байдалд таалагдахын тулд улс төрчид голдуу хүмүүс үнэт зүйлс гэсэн сайхан үгийг авч хэрэглэн бидний тархийг дахиад л угааж, өчүүхэн атгаг зорилгодоо ашиглаж байна.

Харин монголчууд бид ч хууртаж ханахгүй, гэнэн хүүхэд мэт даган хөөрч, ээдээ одоо л биднийгээ аварч хайрлах нь хэмээн сохроор итгэх юм.

 Хэрэв үнэхээр монгол үндэсний бахархал, үндэсний үнэт зүйлсийг анхаарч байгаа юм бол яагаад монгол хүмүүс монгол болохгүй, монгол хүмүүс төрсөн нутгаасаа дүрвэж, монгол хүн монгол газар нутаг дээрээ дорд үзэгдэн, харь хүмүүсийг шүтнэ вэ?

 Тодорхой жишээ хэлье.

Олон улсын Чингис судлалын холбоо байгуулж, тэргүүнээр нь орос хүн тавьлаа.

Одон Чингис хааны нэртэй эрхэм дээд шагналаа америк хүнд өгч байна.

Олон Улсын Чингис хаан судлалын эрдмийн зөвлөлийн даргаар нь химич хүн тавьж байх жишээтэй. Бид өөрчлөгдсөн байна уу? Өөрсдөө нэг тунгаан бодоод үзээрэй.

 Чингис хаан бол түүхэн хүн, үлгэр домгийн баатар биш. Тиймээс Эзэн Чингис хааны түүх цадиг, байгуулсан Их Монгол Улс, Эзэнт гүрний түүхийг түүхчид л судалж, бодит үнэн түүхийг үнэлэн цэгнэж, цадиг түүхийн хуудаснаа толилуулах нь гарцаагүй үнэн билээ. Харин Монголын төрд түүхчдэд анхаарал тавихгүй, арай л ад үзэхгүй байгаа нь их юм гэж бодож байх шиг санагдана.

Хэрэв агуу түүхтэй монгол үндэстэн өөрийнх нь үндэсний эх түүх, соёлоо үнэн магадаар нь таньж мэдүүлэхийг чин үнэнээр хүсэх аваас хэдхэн тооны түүхчдээ анхаарах хэрэгтэй байхаа.

Эс тэгвээс цөөн тоотой түүхчид нь өөр хоорондоо аягатай будаагаа булаацалдах маягтай байдалд орж, эх түүхийн үнэнийг тодруулах эрхэм зорилгоо ч умартацгаах биз.

 Үе үеийн Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, Засгийн газар, Боловсрол, шинжлэх ухааны сайд, Соёлын сайд нарын хийсэн ажлыг зөвхөн монголчуудад үндэсний түүх, соёлоо судлах, дээдлэх, таниулах, ойлгуулах талаар юу хийснээр нь дүгнэж болмоор. Төсвийнхээ хэдэн хувийг үүнд зарцуулж, ямар үр дүнд хүрэв? гэдгээр нь хийсэн ажил, хэлсэн үгийг нь цэгнэдэг бол сайнсан.

 Гэхдээ дунд болон түүнээс дээш насныхан бид бол юу ч хийсэн өөрчлөгдөхгүй болсон байна лээ шүү. Тиймээс төсөв мөнгөө энэ насныханы сэтгэл зүйг өөрчлөхөд тийм их мөнгө зараад ч нэмэр болохгүй байх. Харин Монголын нэг том асуудал бол монгол биш сэтгэлгээтэй болсон аав ээжээс нь үр хүүхдүүдийг нь хамгаалах, мөн тийм сэтгэлгээтэй багш нараас сурагч, оюутнуудаа хамгаалах, за бас ТВ олон нийтийн элдэв хэрэгслээр гарч буй социализмын үеийн үзэл суртлын кино, уран зохиол зэргээс үр хүүхдүүдээ хамгаалахад мөнгө төгрөг, оюун ухаанаа чилээвэл сайн гэж бодно.

Засаг төрийн хамгийн түрүүнд анхаарч, хамгийн их төсвийн мөнгийг зарах учиртай хэсэг бол монголын ирээдүй болсон үр хүүхдүүд юм. Тэдний өсөж бойжих орчин, сурч төлөвших сургалтын хөтөлбөр, заах багш гээд тэр бүхэнд илүү их мөнгө зарвал Монголын үндэстэний ирээдүй гэрэл гэгээтэй байх болно. 

Түүхийн ном ямар уншвал дээр вэ?

Монгол хүн бичсэн тул Ванчинбалын Инжинашийн Хөх судар, Амар сайдын Монголын товч түүх зэргийг анхны эхээр нь уншиж, айл бүр хадгалж, хүүхэд бүр үг өгүүлбэрээс нь мэдэж байвал зохилтой. Монголын эх түүх нэртэй 6 боть зохиолыг тухайн үед бичигдсэн монгол бичгийн эхийн хуулбартайгаар кирилл үсэгт буулган хэвлүүлсэн байгаа. Энд Амар гуайн бичсэн Монголын товч түүх, Ишдоржийн Монголын хураангүй түүх, Б.Буянчуулганы Манж Монгол холбогдсон түүхт байдал, Магсар хурцын бичсэн Монгол Улсын шинэ түүх, Л.Дэндэв Монголын түүх зэрэг бүтээлүүд орсон байгаа.

Дэлхийн эрдэмтдийн бүтээл олон байгаа, Австралийн монголч эрдэмтэн Игорь дэ Рахивилцийн Монгол нууц товчоо судалгааны бүтээл 30 жилийн судалгааны үр дүн гэдэг, Оросын эрдэмтэн Василий Бартольдын бүтээл сайн гэж бодно. Бартольд бол XIX зууны сүүлч XX зууны эхээр Монголын эзэнт гүрний түүхийг дэлхий дахины сонорт дахин хүргэх эхлэл, үзэл санааг тавьсан хүн байх гэж бодно. Харин түүний үзэл санааг тэр үеийн болон дараах үеийн эрдэмтэд муугаар хэлбэл хулгайлсан, сайнаар хэлбэл түгээж хөгжүүлсэн хэмээн бодно.

 Түүх эрхэм үнэт зүйлс тул монгол хүн бүр мэдэх хэрэгтэй. Түүхээ мэддэг хүн эх орноо худалддаггүй, түүхээ мэдэж өсөж бойжсон хүн эх орныхоо эсрэг зүйл хийдэггүй гэдэг. Энэ бол үндэстэн улс байхын утга учир мөн.

Монгол Улсын Төрийн шагналт, Түүхийн шинжлэх ухааны доктор, профессор Оохнойн Батсайхан

 

 

 

 

 

7


Сэтгэгдэл (7)

⚠ Анхаар!
Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд Toim.mn хариуцлага хүлээхгүй.



103.212.116.223ТҮҮХЧ   • 1 сарын 4. 18 цаг 17 минут

ЗӨВ БИЧДЭГ ТҮҮХЧ ШҮҮ. ЕР НЬ ШИНЭХЭН ҮЕИЙН ТҮҮХ ХЭТ ХУВЬСГАЛЖИЖ ЦУЛ ХӨӨС БАЙГААГ ӨЧҮҮХЭН ТА БАЙТУГАЙ ТҮҮХЧИД Ч ӨӨРСДӨӨ САЙН МЭДНЭ.

202.9.46.157зочин   • 2023, 8 сарын 11. 9 цаг 40 минут

энэ хүний бичвэр уг нь уншууртай сонин, санаа авмаар ч юм байдаг.. Гэхдээ Элбэгдоржийн заавраар хуурамч түүх шинээр эхлэн бичиж байгаа хүн байх гэж хардах сэтгэл төрүүлдэг. Агуу эрдэмтдээ бичээгүй, бас хятадад түүхээ худалдсан Чулууныг чимээгүй орхиод, богдыг Чингис хаантай эн тэнцүү болгоод г.м юм юм бас байнаа

66.181.161.145Эрхэм хүмүүн   • 2023, 5 сарын 7. 8 цаг 43 минут

О.Батсайхан бол түүхийг 90 оны ардчилсан хувьсгал хилцэж явсан хэдэн хүнны аман яриа сургаар,хэт үндэсхэрэг үзлийг дэвэргэж түүх тайлбарладаг түүхий түүхч шүү....Ийм болхоор түүний үг хуудуутай....90 оноос өмнөх юм бүгд буруу байсан худлаа байсан ер нь энэ үед дарангуйлал л оршиж байсан гэж цуурдаг хэт үгүйсгэгч үзэлтэй төдийгүй Элбэгдорж хужаагийн хурлийзийн бодлоор явдаг хуурач түүхч мөн.

202.55.188.89Батсайхан   • 2023, 4 сарын 11. 18 цаг 03 минут

Түүх түүхээрээ үлдэх нь чухал. Таны бичсэнийг хүндэтгэн хүлээн авч шимтэн уншив. Өнөөгийн залуус хүүхэд багчуулд түүхийг үнэг зөвөөр нь заамаар бна. Энд Рёнчин абугай их хүн Ц.Дамдинсүрэн багш түүхийн ухааны эрдэмт мэргэдийн талаар таны дүгнэлт дутуудавуу та орхигдуулавуу. Бодно биз гэхдээ түүхээ урагш гаргаж зарсан гэгдэх түүхий түүхч Чулуун гээчийг яахсан бол .

202.21.107.18Ddavaa   • 2023, 4 сарын 10. 20 цаг 47 минут

Tuuhiig are tumen buteedeg Holboonii terguun mongol hun baih yostoi, zuvleliin terguun tuuhch hun baih yostoi gej yavtsuurah hereggui deeolonulsiin holboo yum bol Olson Ulsan ner hundred hun udidah ajillaach uragshtai bus uuEeriin China SHU d-r boltloo sudalgaandaa ogt hundeegui mongol emegtein davuu baidliig todotgoson amerik erdemtend yuu daa ataarhana ve?

202.179.21.220Зочин   • 2023, 2 сарын 21. 7 цаг 25 минут

Ytgaaraa tyynd Eba gy Do Ji san gyai toriin soerxol xyrteesen biz 11 oniig yarij baival ard ard ni 1919 on zaaval garch irne ooroor xelbel Xyatadad ezlegsen tyyx xeveer yldex bolno yxaantai baitcgaaya

202.179.21.220Зочин   • 2023, 2 сарын 21. 7 цаг 20 минут

Ene ix uruusgul bodoltoi xyn bolj ongorson tyyxiig oorchilj uzelf bodloor tailbarlaj boloxgyi tyyx tyyxeeree l bx eostoi11 onii tysgaar togtnoliig xen ch ygyisgexgyi. Gexdee 1919 ond ter baigyylsan dyndad yls tcergiin xycheer ezelj ystgasan Bogd xaaniig Da jyntanii xurugt morgyylsen.Ingeed baixgvi bolson ylsiig 1921 ond ergyylj bii bolgoson sergeesen Bolj ongorson tyyxiig ter ni ilyy ter ni myy zyil meteer bichij tolgoi ergyylex gedgee bolix xeregtei. Oroonii ovogtiin tailbar ardchilsan gex noxdyyded yls tur xiixed xereg boldog uym yy Ene ch y



ШИНЭ МЭДЭЭ

Хокүсэйхо А.Даваанинж сүмогоос зодог тайлж, түүний багш Хакүхо М.Даваажаргалыг зэрэглэл бууруулжээ2 сар 23. 12:21Нийслэлийн Засаг даргын зөвлөхөөр М.Найданхүү, Ж.Энхжаргалан нарыг томиллоо2 сар 23. 10:52“Nova-C” буугч төхөөрөмж өнөөдөр саран дээр газардах төлөвлөгөөтэй байна2 сар 23. 9:00АТГ: Төрийн албан хаагчийн ёс зүй, хүнд сурталд хамаарах 6 гомдол, мэдээллийг хянан шалгав2 сар 23. 9:00Энэ оны дөрөвдүгээр сарын 1-нээс цалин, тэтгэврийг  нэмнэ2 сар 23. 8:45МЕДВЕДЕВ:  ОХУ-ын зэвсгийн үйлдвэрлэл 1500 хувиар нэмэгдсэн2 сар 23. 8:45ЦАГ АГААР:  Хангай, Хөвсгөл, Хэнтийн уулархаг нутгаар цас орж,  шуурна2 сар 23. 7:45ЗУРХАЙ: Өнөөдөр Идэрийн барилдлагатай өдөр2 сар 23. 7:30Сэлбэ голын 21,340 тонн мөсийг зөөн тээвэрлээд байна2 сар 22. 17:05УИХ-ын дарга Г.Занданшатар Бүгд Найрамдах Киргиз Улсад энэ сарын 25, 26-ны өдөр айлчилна2 сар 22. 13:08С.АМАРСАЙХАН: Малчид Төрийн банкнаас 685 тэрбум, Хаан банкнаас 580 тэрбумын зээл авсан байна2 сар 22. 12:24Яармагийн гүүр орчмын шонг өвс ачсан “Норд бенз“ мөргөжээ2 сар 22. 12:09Элон Маск Цагаан ордонд нууцаар зочилжээ2 сар 22. 9:25БНСУ-д суралцах оюутнууд суралцангаа ажиллах хөтөлбөрт хамрагдана2 сар 22. 9:13Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ зудын дараах нөхөн сэргээлт, малчдын амьдралд онцгой анхаарахаа илэрхийллээ2 сар 22. 9:10" Тавантолгой төмөр зам" ХХК-д Засгийн газар, Цагдаагийн байгууллагаас шалгалт оржээ2 сар 22. 8:30ЗУРХАЙ: Улаан бар сарын гурван хөх улаан луу өдөр2 сар 22. 7:45Өнөөдөр хангайн уулархаг нутаг болон Орхон голын сав газраар цас орж  шуурна2 сар 22. 7:30Туркийн үйлдвэрлэсэн тав дахь үеийн сөнөөгч онгоц анхны нислэгээ үйлдэв2 сар 21. 19:35Орон нутгийн замд хунгарласан цасыг цэвэрлэж, үнс, давс цацаж байна2 сар 21. 19:29НИТХ-ын зөвлөл нийслэлийн төсвийн тодотголыг хэлэлцэхийг дэмжлээ2 сар 21. 19:25НӨАТ-ын урамшууллын сугалаанаас 43 261 иргэн азтан болжээ2 сар 21. 19:21МАДУРО: Венесуэл улс  удахгүй БРИКС-т элсэнэ2 сар 21. 11:00Эрдэнэбүрэнгийн УЦС-ын үндсэн барилгын ажлыг эхлэх гэрээг удахгүй үзэглэх төлөвлөгөөтэй байна2 сар 21. 10:30Папуа Шинэ Гвинейн овог аймгуудын хооронд мөргөлдөөн болж 53 хүн амь үрэгджээ2 сар 21. 10:00Өнөөдөр НӨАТ-ын урамшууллын сугалааны тохиролтой2 сар 21. 9:30Малчдын зээлийн эргэн төлөлтийг 6 дугаар сар хүртэл хойшлуулна2 сар 21. 9:10Өнөөдөр болох үйл явдал2 сар 21. 9:06ФОН ДЕР ЛЕЙЕН: ЕХ ойрын өдрүүдэд Оросын хөрөнгийн орлогыг ашиглахыг хуульчлах болно2 сар 21. 8:50Г.Занданшатар: Татварын бодлогын цогц шинэчлэл нь дотоодын үйлдвэрлэгч, ажлын байр бий болгогчдыг дэмжихэд чиглэх ёстой2 сар 21. 8:30ЗУРХАЙ: Хаврын тэргүүн улаан бар сарын дөрвөн ногоон хөхөгчин туулай өдөр2 сар 21. 7:40ЦАГ АГААР: Өнөөдөр говийн нутгийн өмнөд хэсгээр цас орж, явган шуурга шуурна2 сар 21. 7:30"Тавантолгой төмөр зам" ХХК бичлэг нь задарсан ажилтнуудаа халжээ2 сар 20. 14:50Зудын гамшигт нэрвэгдсэн малчдад УБТЗ “ХНН” 500 сая төгрөг хандивлав2 сар 20. 13:45Үндсэн хууль: Газрын хэвлий, түүний баялаг төрийн нийтийн өмч Бодит байдал: Газрын хэвлий төрийн өмч, түүний баялаг “Ажнай” Д.Бат-Эрдэнийх2 сар 20. 12:19Путин Хойд Солонгосын удирдагч Ким Жон Унд Орост үйлдвэрлэсэн машин бэлэглэжээ2 сар 20. 10:44П.Сайнзориг: Энэ онд метроны суурь судалгаануудыг хийж, барилгын ажлыг эхлүүлнэ2 сар 20. 9:59АТГ: Хэрэг бүртгэлтийн 20 хэрэг шинээр нээв2 сар 20. 9:54Сүүлийн 49 жил ажиглагдаагүй цас ихтэй жил болж байна2 сар 20. 9:45 ЮЛИЯ НАВАЛЬНАЯ: Нөхрийнхөө үйл хэргийг  үргэлжлүүлнэ2 сар 20. 8:50
 Facebook Twitter Youtube