Энэ мэдээ хуучирсан буюу 2023-06-22 нд нийтлэгдсэн байна.

Түүхэн товчоон: Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгч Лхамсүрэнгийн Гомбо-Идшин

6/ 22/ 2023    6 цаг 20 минут

ХХ зууны Монголын төр, цэргийн зүтгэлтэн, үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгч 

Гомбо-Идшин бол Чингис хааны алтан ураг, Шолой Сэцэн ханы есдүгээр хөвгүүн Ананд далай жононгийн долоо дахь үеийн тайж Лхамсүрэнгийн хөвгүүн болно. Тэрбээр бага наснаас уламжлалт гэрийн боловсрол олж, идэр наснаас төрийн албанд зүтгэж, Сэцэн хан аймгийн Чин ачит вангийн хошууны захирагчийн тушаалд ажиллаж, Манжийн эрхшээлийн эсрэг тэмцэлд оролцож, Монгол Улс тусгаар тогтнолоо сэргээсэн цагаас төр, цэргийн хэрэгт зүтгэх болжээ. 1913 онд түүнд Богд хааны зарлигаар Хичээнгүй баатар цол шагнажээ.

Цэргийн яамны эх зохиогч түшмэл Хичээнгүй баатар Гомбо-Идшин 1917 онд Хатан баатрын удирдлагаар зүүн хязгаарт мордож, бичиг, цэргийн хэрэгт зүтгэн, Мөнхтолгой зэрэг харуулын газар цэрэг захиран сууж байв. Мөн 1919 оноос Хатан баатар Магсаржав, Манлай баатар Дамдинсүрэн нарын хамт эх орныхоо тусгаар тогтнолыг сэргээх нууц хөдөлгөөнд оролцож байгаад Хятадуудад баригдан хоригдож байв.

Хичээнгүй баатар Гомбо-Идшин 1921 оны хавар Цэргийн яамны орлосон дэд сайдаар томилогдсон боловч удалгүй Зүүн хязгаарыг батлан тохинуулах цэргийг дайчлан захирах сайдаар томилогдож, хязгаар нутгийг цагаантнаас чөлөөлөх байлдааныг удирджээ. Түүний удирдсан цэрэг мөн оны зун Егүзэрийн хийд, Алтан-Очиртын хийд, Матад, Бухын хашаат, Сангийн далай зэрэг газраар аялан явж байлджээ. 

Ардын засгийн газар Хичээнгүй баатар Гомбо-Идшинд өндөр үүрэг, хариуцлага хүлээлгэн  Ховдын хязгаарт суух төлөөний сайд, жанжин, Шүүх яамны эрхэлсэн түшмэл, Хан Хэнтий уулын аймгийн дарга зэрэг албан тушаалд томилон ажиллуулжээ.

Монгол Улсын гадаад харилцааны түүхэнд өөрийн хувь нэмрээ оруулсан анхны дипломатуудын нэг нь Л.Гомбо-Идшин юм. Тэрбээр  1925 онд Гадаад яамны эрхэлсэн түшмэлээр ажиллаж байгаад мөн оны сүүлчээр Монгол улсаас Төвөд улсад суух элчин сайдаар томилогдож, олон талын саад бэрхшээлийг даван туулж, Лхас хотноо очиж 15 хүний бүрэлдэхүүнтэй Элчин сайдын яамыг Төвөдөд анх удаа байгуулан ажиллуулжээ. Иймд түүнийг “Хашир туршлагатай дипломатч” гэж судлаачид үнэлжээ.   

Хичээнгүй баатар Гомбо-Идшинг 1928 оны дундуур Дотоодыг хамгаалах газраас баривчилж, Богдын хойт дүрийг тодруулахаар Далай ламтай холбоо тогтоосон гэх зэрэг хэрэг тулган 1930 онд улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдүүлэн цаазалжээ.

БНМАУ-ын Дээд шүүхийн Бүгд хурлын 1990 оны 5 дугаар сарын 18-ны өдрийн тогтоолоор Л.Гомбо-Идшинд холбогдох хэргийг хэрэгсэхгүй болгон цагаатгажээ. (Г.Мягмарсамбуу)

Үндсэн мэдээлэл:

Адил утгатай үг  
Хамаа бүхий үг Богд хаан 
Төрөл Түүхэн зүтгэлтэн
Цаг үе  Монгол улс
Хэний хаанчлалын үе Богд хаан
Цол  Хичээнгүй баатар 
Хүйс Эр
Төрсөн он, сар, өдөр 1872
Нас барсан он, сар, өдөр 1930
Төрсөн газар Сэцэн хан аймгийн Чин ачит вангийн хошуу /Өнөөгийн Дорнод аймгийн Матад сум/ Албан тушаал
Албан тушаал Цэргийн яамны орлосон дэд сайд, Зүүн хязгаарыг батлан тохинуулах цэргийг дайчлан захирах сайд /1921/, Ховдын хязгаарт суух төлөөний сайд, жанжин /1922/, Гадаад яамны эрхэлсэн түшмэл, Шүүх яамны эрхэлсэн түшмэл, Хан Хэнтий уулын аймгийн дарга /1925/, Монгол Улсаас Төвөд улсад суух элчин сайд /1925.12/
Гэр бүл Тодорхойгүй

Ашигласан ном зохиол

  • Гангааням С. Монголчууд тусгаар тогтнолоо хамгаалан тэмцсэн нь (1911-1921). Уб.,1993.     
  • Гомбосүрэн Д. Хичээнгүй баатар Лхамсүрэнгийн Гомбо-Идшин (1862-1930). Хэвлэлийн “Алтан үсэг” үйлдвэр. Уб.,2005. 
  • Монгол цэргийн түүхийн товчоон (1911 оноос 1990-ээд он) Дэд дэвтэр. “Үнэт цаас”, “Алтан үсэг” компани. Уб.,1996. 
0


Сэтгэгдэл (0)

⚠ Анхаар!
Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд Toim.mn хариуцлага хүлээхгүй.





ШИНЭ МЭДЭЭ

“Миний дайсны дайсан бол миний найз”1 цаг 14 минутын өмнөТүүхэн товчоон: Улаанбутангийн тулалдаан1 цаг 40 минутын өмнөХуулийн сайд асны “шүгэл үлээсэн” дээрэмчин нь “Цагаан Шонхор”-ын Ч.Энхтайван байв1 цаг 46 минутын өмнөД.СОСОРБАРАМ: С.Зориг амиа алдсан хэрэг хамт зүтгэж байсан нөхдийг нь насан туршид нь хардуулж, нулимуулж явдаг тогтолцооны цөм болчихлоо1 цаг 47 минутын өмнөУлаанбаатар ба Токио хотын цэвэрлэх байгууламж хэрхэн ажилладаг вэ?1 цаг 50 минутын өмнөЦаг агаарын мэдээ1 цаг 55 минутын өмнөЖ.Соронзонгийн хэргийг давж заалдах шатны шүүхээр дахин хэлэлцүүлэхээр буцааж, шийдвэрлэв1 цаг 58 минутын өмнөС.Зоригийн хэргийн материалыг нууцаас бүрэн гаргахыг шаардав2 цаг 8 минутын өмнөНЭРИЙГ НЬ АШИГЛАГЧ “ЭРЭЭ ЦЭЭРГҮЙЧҮҮД” ЦӨМ С.ЗОРИГИЙГ ТАЙВАН НОЙРСУУЛ…4 сар 22. 10:30Иргэний шилжилт хөдөлгөөний бүртгэлийг энэ сарын 29-нөөс зогсооно4 сар 22. 10:27Р.Базарын баривчилгаанаас улс төрийн “үнэр” л ханхийгээд байна даа4 сар 22. 9:10Нэрд гарсан юмнуудад нэг ч өөдтэй “амьтан” байхгүй4 сар 22. 9:09АЖНАЙГ АЖИХАД: Монголын төр нүдгүй чихгүй мэт аашилсан Ажнайгийн ноёрхол бол хуулиар халхавчилсан хулгай мөнөөсөө мөн4 сар 22. 8:58Баабар: Сарлаг нядлах аргачлал4 сар 22. 8:09Өнөөдөр могой өдөр4 сар 22. 8:07Долоо хоногийн өрнийн зурхай4 сар 22. 8:04Улаанбаатарт өдөртөө 6 хэм дулаан байна4 сар 22. 8:00“…Улс төрийн санхүүжилт” гэвэл Р.Базар ч, банк ч биш, Монголбанкны дэргэдэх СМА буруудна4 сар 22. 7:56Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг Тайландын Хаант Улсад албан ёсны айлчлал хийнэ4 сар 22. 1:00Улсын начин Б.Түвшинтөгс түрүүллээ4 сар 21. 18:12Б.Ням-Эрдэнэ хүрэл медалийн болзол хангалаа4 сар 21. 18:02Б.Ганхайч Азийн дэд аварга боллоо4 сар 21. 17:56Тодорхой тоймлоно-Долоо хоногийн тойм4 сар 21. 15:33Азийн аваргын тэмцээнийг Монголын жүдочид амжилттай эхлүүллээ4 сар 21. 11:09С.Зоригийн амь насыг бүрэлгэсэн хэргийн талаар хэн юу ярьж байсан бэ4 сар 20. 14:23"Амгалан" Дулааны станцын эрчим хүчний үйлдвэрлэл 1.3 сая Гкал дулаанаар нэмэгдэж байна.4 сар 19. 15:58Л.Оюун-Эрдэнэ: Эрчим хүчний салбартаа бизнесийн өрсөлдөөнийг дэмжиж, реформ хийх цаг нь болсон.4 сар 19. 15:48Говьсүмбэр аймгийн баг шөвгийн дөрөвт шалгарлаа4 сар 19. 0:50“Төв цэнгэлдэх хүрээлэн” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирлаар Ж.Энхжаргаланг томиллоо4 сар 18. 22:15Дээд боловсролын байгууллагад оюутан элсүүлэх босго оноог 420 болгов4 сар 18. 21:25Төв цэнгэлдэх хүрээлэнг 100 хувь нийслэлийн эзэмшилд авлаа4 сар 18. 21:02Дээд шүүх Т.Бадамжунайн хэргийг тусгаарлах шаардлагагүй гэж үзжээ4 сар 18. 10:55“Хөгшин” улс төрчдийн "сав" хальсан толхилцоон4 сар 18. 10:29Цасан болон шороон шуурга шуурна4 сар 18. 10:01Ц.Туваан: Эмийн салбарт ашиг сонирхлын хамаарал, “цус ойртолт” хэрээс хэтэрч, бүртгэл, хяналт нь бүр дампуурсан байна4 сар 18. 9:33ЦАГ АГААР: Бусад нутгаар хур тунадас орохгүй4 сар 18. 9:07Д.Ганбаяр: Иргэний болон улс төрийн эрхийг эдлүүлж чадахгүй бол гадагшаа дүрвэх иргэд их байна4 сар 18. 9:02Арабын Нэгдсэн Эмиратад сүүлийн 75 жилд үзэгдээгүй их хур тунадас унаснаас Дубай хот үерт автав4 сар 18. 9:00Эрдэнэтийн овоолгуудыг “…Үүсмэл орд”-ын заалт нь одоогийн эзэмшигчдэд үлдээх үү?!4 сар 18. 8:57Хуульч П.Эрхэмбаяр: Р.Базарыг сүр хүчтэй саатуулахдаа иргэний жам ёсны эрхээс эхлээд олон хууль зөрчлөө4 сар 18. 8:55
 Facebook Twitter Youtube