Энэ мэдээ хуучирсан буюу 2023-07-12 нд нийтлэгдсэн байна.

Түүхэн товчоон: Чингис хааны алтан ургийн ван, тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгч Намжилваанчигийн Дэмчигдонров

7/ 12/ 2023    6 цаг 40 минут

Чингис хааны алтан ургийн ван, монгол үндэстний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгч

Тэрбээр бага наснаасаа монгол, манж, хятад, төвөд хэл бичигт суралцаж, найман настайдаа эцгийнхээ засаг төрийн жүн вангийн зэрэг хэргэмийг залгамжилж, 1919 онд Өвөр Монголын Шилийн голын чуулганы Сөнид баруун хошууны засаг ноён, 1924 онд Шилийн голын чуулганы дэд дарга болжээ. Дэ ван энэ үеэс Өвөр монголын өөртөө засах хөдөлгөөнд идэвхтэй оролцож, монгол овогтныг нэгтгэх бодлого баримтлах болж, улс төрийн бүлэг хүчнийг зохион байгуулан удирджээ.

Хятадын дотоодод тогтворгүй байдал буй болж, улмаар Японы арми зүүн хойт Хятадыг эзэлж, 1932 оны 3 дугаар сарын 1-нд Манж улсыг байгуулав. Энэ байдлыг ашиглан Дэ ван болон түүнийг дэмжигчид Өвөр монголын өөртөө засах хөдөлгөөнийг эрчимжүүлж байв.

Дэ ван 1933 оны хавар өөрийн ордондоо монгол цэргийн сургууль байгуулж, мөн оны 7 дугаар сарын 26-нд Батхаалга хийдэд Өвөр монголын өөртөө засах асуудлаар анхны хурал зохион байгуулжээ. Энэ үеэс Өвөр монголын өөртөө засах хөдөлгөөн шинэ шатанд гарч энэхүү хөдөлгөөнийг Дэ ван удирдах болов. 1937 оны 10 дугаар сарын 27-нд Өвөр монголын өөртөө засах хөдөлгөөний хоёрдугаар их хурал болж, Монголын хамтарсан өөртөө засах засгийн газрыг байгуулж, Дэ ванг дэд тэргүүлэгчээр сонгосон. Тэрбээр тухайн үеийн нөхцөл байдлаас шалтгаалан Японы дэмжлэгтэйгээр үндэстнээ сэргээн мандуулж, тусгаар тогтносон Монгол улс байгуулах бодлого баримталж байв. Дэ ван өөртөө засах засгийн газрын зохион байгуулалтыг сайжруулах болон Өвөр монголын цэрэг, соёл, боловсролыг хөгжүүлэх талаар олон төрлийн шинэчлэл хийжээ. Улмаар 1939 онд Монгол хязгаарын өөртөө засах холбоот засгийн газар байгуулагдаж Дэ ванг тэргүүлэгчээр сонгов.

Монгол, Зөвлөлтийн цэрэг 1945 оны наймдугаар сард Өвөр монголыг Японы цэргээс чөлөөлөхдөө Дэ ванг “Японы гар хөл болсон урвагч”, “Японы тагнуул” хэмээн зарлажээ. Харин түүний гэр бүлийг Улаанбаатарт авчирсан бөгөөд улмаар маршал Х.Чойбалсан хэлэлцээ хийх нэрээр Дэ ванг 1949 онд Монголд авчирав. Гэвч БНМАУ-ын Дотоод Явдлын Яамнаас 1950 оны 2 дугаар сарын 27-нд Дэ ванг баривчлан, Ар, Өвөр монголыг нэгтгэж, Их Монгол улс байгуулахаар төлөвлөсөн, Америкийн тагнуул, тэдний даалгавраар БНМАУ, ЗХУ-д халдах гэсэн гэх мэт зургаан зүйлийн ял тулган хорьж байгаад 1950 оны 10 дугаар сард Хятадын талд хүлээлгэн өгсөн байна. Харин эхнэр хүүхдүүдийг нь Архангай, Төв аймагт нутаг заан суулгаж, том хүү Дугарсүрэн, удаах хүү Галсанжигмэд нарыг нь хилс хэргээр баривчлан, Галсанжигмэдийг 10 жил хорих ялаар шийтгэж, Дугарсүрэнг хуулийн дээд хэмжээгээр шийтгэв. Дэ вангийн гэр бүлийнхнийг 1953 онд БНМАУ-аас Өвөр монголд буцаасан ба хүү Галсанжигмэдийг нь 1954 онд Өвөр монголын Дотоодыг Хамгаалах Тэнхимд шилжүүлэн өгсөн. 

Дэ ван Хятадын шоронд хоригдож байгаад 1963 онд суллагдан Өвөр монголын Соёл, түүхийн хүрээлэнд ажиллаж байв. Тэрбээр 1966 онд нас барсан.

Дэмчигдонров бол нэгэн насны амьдралаа Өвөр монголын өөртөө засах эрхийн төлөө тэмцэлд зориулж, нийт монгол үндэстнийг нэгтгэсэн нэгдсэн Монгол улс байгуулах хүсэл бодлогыг баримталж байв. (Г.Мягмарсамбуу)

Үндсэн мэдээлэл:

Адил утгатай үг Дэ ван 
Хамаа бүхий үг Өвөр монгол, өөртөө засах хөдөлгөөн 
Төрөл Түүхэн зүтгэлтэн
Цаг үе ХХ зууны эхэн
Цол  Засаг төрийн жүн ван
Хүйс  Эр
Төрсөн он, сар, өдөр 1902.02.12
Нас барсан он, сар, өдөр 1966.05.23
Овог аймаг  Өвөр монгол, Сөнид, Боржигин овогт
Төрсөн газар Өвөр монголын Цахар чуулганы Шулуун цагаан хошууны нутагт
Албан тушаал Өвөр монголын Шилийн голын чуулганы дэд дарга /1924/ Өвөр монголын өөртөө засах засгийн газрын тэргүүлэгч /1929/
Гэр бүл Хатан Эрэнцоо, ууган хүү Дугарсүрэн, удаах хүү Галсанжигмэд, охин Батнасан, хүү Очирбат, Очирхуяг, Очирсахъяа

Ашигласан ном зохиол

  • Доржийн Зоригт. Дэ ван. Уб.,2009. 
  • Захчид Сэцэн. Миний мэдэх Дэ ван хийгээд тухайн үеийн Өвөр Монгол. ӨМӨЗО-ын Сөнөд баруун хошууны Улс төрийн зөвлөлгөөний соёл, түүх найруулах комисс. Бээжин 2005 он /монгол бичгээр/.    
  • Дэ вангийн хөвгүүний өчил (Дэмчигдонровын Очирбатын дурсамж). Монгол бичгээс хөрвүүлсэн Г.Хишигжаргал. “Адмон принт” ХХК. Уб.,2014.  
1


Сэтгэгдэл (1)

⚠ Анхаар!
Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд Toim.mn хариуцлага хүлээхгүй.



202.9.40.22Зочин   • 2023, 7 сарын 15. 9 цаг 40 минут

Монголоо гэсэн сэтгэл,зүтгэлийг нь мохоолгүй дэмжих л байсан юм дах



ШИНЭ МЭДЭЭ

Ойрын өдрүүдэд нутгийн хойд хэсгээр дуу цахилгаантай аадар бороо орно6 сар 24. 14:05ЦЕГ: Хүүхдийн эрхийг зөрчсөн 82 иргэнд 24.600.000 төгрөгийн торгуулийн шийтгэл оногдуулав6 сар 24. 12:19ХҮЭК-т сонгуультай холбоотой гэм хэргийн шинжтэй 182 гомдол мэдээлэл иржээ6 сар 24. 12:09МАН-ын дарга, Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ: 2025 оныг залуучуудын жил болгоно6 сар 24. 12:05Нэр дэвшигч, нам, эвсэл хандив болон сонгуулийн зардлын тайлангаа Аудитын байгууллагад хүргүүлж, ил тод мэдээлнэ6 сар 24. 11:05Нам, эвслийн дарга нарын хамгийн олон давтамжтай “үгс”6 сар 24. 10:59ЭМД-ын шимтгэлээ 2019 оноос тасралтгүй төлснөөр тусламж үйлчилгээ авах боломжтой6 сар 24. 10:56Дүнжингарав худалдааны төвийн уулзвараас 133 дугаар сургууль хүртэлх авто замын өргөтгөлийн ажил хийгдэж байна6 сар 24. 10:51Нийтийн тээврийн үйлчилгээнд шинэ чиглэлүүд нэмлээ6 сар 24. 10:47Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн Бүгд Найрамдах Узбекистан Улсад хийх төрийн айлчлал эхэллээ6 сар 24. 10:42Р.Даваадорж: Төсвийн 5-7 тэрбумаар Сэлэнгэ аймагт “балгас” барьсан байхыг харлаа6 сар 24. 10:38Нийслэлийн хэмжээнд гамшгаас хамгаалах өндөржүүлсэн бэлэн байдлын зэрэгт шилжлээ6 сар 23. 16:54Гэр, хашаа, гудамж, талбайд ус орсон 70 дуудлага, мэдээллийн дагуу ажиллалаа6 сар 21. 20:20Үерийн далан халих эрсдэлээс сэргийлж Дунд голын төгсгөлд зөвшөөрөлгүй барьсан түр замыг сэтэллээ6 сар 21. 13:36Иргэдийн аюулгүй байдлыг хангаж, бэлэн байдалд ажиллаж байна6 сар 21. 10:45Шар хоолойн 3 км автозамын ажил удахгүй эхэлнэ6 сар 21. 10:39Ц.Энхбат: Үр хүүхдэдээ новшийн нийгэм үлдээчхээд “би сошиал дээр зөндөө сэтгэгдэл бичсэн” гээд сууж баймааргүй байна6 сар 21. 10:36Монгол Улсын Арслан Б.Ганбат: Б.Заяабал бол бэлтгэгдсэн төрийн хүн6 сар 19. 20:22С.Батсайхан: Ус зайлуулах шугам угсарсан газруудад үзлэг хийхэд ус тунасан асуудал гараагүй6 сар 19. 19:23Б.Заяабал: Баруун бүст Ховдын цементийн үйлдвэртэй адил том оврын гангийн үйлдвэр байгуулахаар мөрийн хөтөлбөрт туссан6 сар 19. 13:55Хотын реформын автор Э.Бат-Амгалан6 сар 19. 13:09Д.Оюунбат: Өчигдөр шөнө орсон аадраар үерийн нөхцөл байдал үүсээгүй6 сар 19. 10:32Сайдын дэвшсэн тойрогт пуужингийн хуртай6 сар 19. 9:49Туркийн нэг ч аяллын компанид агнуурын тусгай зөвшөөрөл олгоогүй6 сар 19. 9:12Нийслэл 2024 онд багтан бонд гаргаж, дотоодын зах зээлд арилжаална6 сар 19. 9:05НӨАТ-ын сугалааны тохирол явагдана6 сар 19. 8:54Хүнийг 48 цагийн дотор үхэлд хүргэх аюултай, “эдээр хооллодог” нянгийн өвчлөл Японд тархаад байна6 сар 19. 8:49Улаанбаатарт дуу цахилгаатай бороотой6 сар 19. 8:43Зурхай: Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал жаргал ирнэ6 сар 19. 8:41Завхан аймагт болсон үерт 5 багийн 158 өрх өртжээ6 сар 18. 21:33Харцага Ц.Бямба-Отгонд Улсын арслан цолыг нөхөн олгов6 сар 17. 11:41Төв цэнгэлдэх хүрээлэнгийн гадна талбайн ногоон байгууламжийн ажил 40 хувьтай үргэлжилж байна6 сар 17. 10:39Улаанбаатарт +29...+31 градус дулаан байна6 сар 17. 8:16Зурхай: Сэтгэлд сэвтэй газар очиход муу6 сар 17. 8:14Ардчилсан намын дарга Лу.Гантөмөр эмгэнэл илэрхийллээ6 сар 17. 8:02Б.Заяабал: "Шинэ хоршоо" хөтөлбөр амжилттай хэрэгжиж байна6 сар 15. 16:47Шинэ хоршоологчдод алдаа оноогоо дэнслэх судалгаа, туршлага хэрэгтэй6 сар 15. 16:28Ричард Бреслин: Улаанбаатар хотын төв цэнгэлдэх хүрээлэнг бүрэн шинэчлэх шаардлагатай6 сар 14. 17:00“ASIAN FOLK” АЗИЙН ХОТУУДЫН АРДЫН УРЛАГ, ГАР УРЛАЛЫН НААДАМ ЭХЭЛЛЭЭ6 сар 14. 14:25Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ 30 саяын машин, 364 саяын орон сууцтай6 сар 14. 9:11
 Facebook Twitter Youtube