Энэ мэдээ хуучирсан буюу 2023-07-18 нд нийтлэгдсэн байна.

Түүхэн товчоон: Дайчин Вангийн хүрээ

7/ 18/ 2023    6 цаг 20 минут
Булган аймгийн төвд байсан буддын шашны хийд

Түшээт хан аймгийн Дайчин Чин вангийн хошууны нутаг буюу одоогийн Булган аймгийн төв Булган уул, Гурван Ачуут гол хэмээх газар Манжийн Энх-Амгалангийн хорин дөрөвдүгээр /1685/ онд байгуулагджээ. Тус хийд нь 27 дацан, 30 орчим дуган, жас, 1500 орчим лам хуврагатай, Ар Монголын шашин мөргөл, худалдааны томоохон төв болж байсан.

Тус хийдэд 1693 онд Дашпэлжээ аймаг, 1697 онд Самданчойлин аймаг 1709 онд Пунцагтуваанлин аймаг, 1721 онд Дашчойлон аймаг, 1733 онд Дашчойнхорлин аймаг, 1807 онд Гиваапэлжээ аймаг, 1830 онд Дондовлин, Чойнхорлин хоёр аймаг, 1892 онд Онгаддаржаалин аймаг тус тус байгуулагджээ. Харин 1749 Жанчивлан дацан, 1779 онд Цанид дацан, 1788 онд Мамба дацан, 1796 онд Пунцаггэжээ дацан, 1803 онд зүүн жүд дацан, 1807 онд Зурхай дацан, 1866 онд Гандандамбаалин сүм, 1871 онд Гүнрэг дацан, 1873 онд баруун Жүд дацан, 1913 онд Үржиндэчлин дацан байгуулагдсан.

Эдгээрт цаг цагийн олон хурал хурахын дээр хавар намар хоёр цагийн аграмбын  дамжаа, найман хоног жасаа хурал хурна. Харин Зурхайн дацанд олон зүйлийн хурал цаг цагт хурахын дээр жасаа хурал нэг зуун тавин хоног, Зээрэмбийн мяндагийн дамжаа зургаа хоног хурна. Мөн 1876 онд Диваажин буюу Жаргалын орон гэдэг нэртэй сүмийг хиймэл уулан дээр байгуулж, 1904 онд сүрлэг үзэсгэлэнтэй цагаан суврагыг бүтээжээ.

 Үүнээс гадна тус хийдэд орос, хятад, монгол худалдаачдын худалдааны нэлээд том төв байв. Дайчин вангийн хүрээ нь хүн ард олонтой хөл хөдөлгөөнтэй багагүй хот байсан тухай XIX зууны эцэс, ХХ зууны эхээр тус нутгаар дайрч гарсан худалдаачид, жуулчдын тэмдэглэлд бичсэн байна. 1937 онд тус хийдийг нураан зарим барилга дацанг сургууль, авто бааз, агуулах зэрэгт ашиглах болсон ба 1990 оноос дахин хурал номын үйл ажиллагааг сэргээн, сүм хийдийг барьж байгуулж, Диваажингийн сүмийг сэргээн засварлаж байна. (С.Чулуун, Н.Маралмаа)

Үндсэн мэдээлэл:

Адил утгатай үг Дашчойнхорлхүндэвлин сүм
Хамаа бүхий үг Хошой чин вангийн зэрэг Цэрэндорж, Ачуут гол
Төрөл Шашин
Цаг үе XVIII-XX зуун
Хэний хаанчлалын үед Манжийн Энх-Амгалан
Сүмийн онцлог ХХ зууны эхний байдлаар Ар Монголын шашин мөргөл, худалдааны томоохон төв болоод байлаа.
Байгуулагдсан он 1685
Үйл ажиллагаа нь зогссон 1937
Хаана байсан Булган аймгийн төв
Сүмийг байгуулсан хүн Төрийн бэйл Чумчигнамжил

Ашигласан ном зохиол

  • Ж.Болдбаатар. Булган аймаг. 1988. Булган хот.
  • Монгол нутаг дахь түүх соёлын дурсгал. УБ.,1999.
  • МУТТА.Ф-А-3.Д-1.ХН-1121.тал 3-6.
0


Сэтгэгдэл (0)

⚠ Анхаар!
Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд Toim.mn хариуцлага хүлээхгүй.





ШИНЭ МЭДЭЭ

И.Мөнхжаргал: Эрх баригчид зөвхөн ялахын төлөө Үндэсний эв нэгдлийг уландаа гишгэж болохгүй11 минут 17 секундын өмнөАЖНАЙГ АЖИХАД: Амны цавчаачдын толгойлгогч "АЖНАЙ"43 минут 32 секундын өмнөМонголын баячууд улстөрчдөд дарлуулж байхдаа таарсан увайгүй л дээ45 минут 41 секундын өмнө“Миний дайсны дайсан бол миний найз”2 цаг 37 минутын өмнөТүүхэн товчоон: Улаанбутангийн тулалдаан3 цаг 3 минутын өмнөХуулийн сайд асны “шүгэл үлээсэн” дээрэмчин нь “Цагаан Шонхор”-ын Ч.Энхтайван байв3 цаг 9 минутын өмнөД.СОСОРБАРАМ: С.Зориг амиа алдсан хэрэг хамт зүтгэж байсан нөхдийг нь насан туршид нь хардуулж, нулимуулж явдаг тогтолцооны цөм болчихлоо3 цаг 10 минутын өмнөУлаанбаатар ба Токио хотын цэвэрлэх байгууламж хэрхэн ажилладаг вэ?3 цаг 13 минутын өмнөЦаг агаарын мэдээ3 цаг 18 минутын өмнөЖ.Соронзонгийн хэргийг давж заалдах шатны шүүхээр дахин хэлэлцүүлэхээр буцааж, шийдвэрлэв3 цаг 21 минутын өмнөС.Зоригийн хэргийн материалыг нууцаас бүрэн гаргахыг шаардав3 цаг 31 минутын өмнөНЭРИЙГ НЬ АШИГЛАГЧ “ЭРЭЭ ЦЭЭРГҮЙЧҮҮД” ЦӨМ С.ЗОРИГИЙГ ТАЙВАН НОЙРСУУЛ…4 сар 22. 10:30Иргэний шилжилт хөдөлгөөний бүртгэлийг энэ сарын 29-нөөс зогсооно4 сар 22. 10:27Р.Базарын баривчилгаанаас улс төрийн “үнэр” л ханхийгээд байна даа4 сар 22. 9:10Нэрд гарсан юмнуудад нэг ч өөдтэй “амьтан” байхгүй4 сар 22. 9:09АЖНАЙГ АЖИХАД: Монголын төр нүдгүй чихгүй мэт аашилсан Ажнайгийн ноёрхол бол хуулиар халхавчилсан хулгай мөнөөсөө мөн4 сар 22. 8:58Баабар: Сарлаг нядлах аргачлал4 сар 22. 8:09Өнөөдөр могой өдөр4 сар 22. 8:07Долоо хоногийн өрнийн зурхай4 сар 22. 8:04Улаанбаатарт өдөртөө 6 хэм дулаан байна4 сар 22. 8:00“…Улс төрийн санхүүжилт” гэвэл Р.Базар ч, банк ч биш, Монголбанкны дэргэдэх СМА буруудна4 сар 22. 7:56Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг Тайландын Хаант Улсад албан ёсны айлчлал хийнэ4 сар 22. 1:00Улсын начин Б.Түвшинтөгс түрүүллээ4 сар 21. 18:12Б.Ням-Эрдэнэ хүрэл медалийн болзол хангалаа4 сар 21. 18:02Б.Ганхайч Азийн дэд аварга боллоо4 сар 21. 17:56Тодорхой тоймлоно-Долоо хоногийн тойм4 сар 21. 15:33Азийн аваргын тэмцээнийг Монголын жүдочид амжилттай эхлүүллээ4 сар 21. 11:09С.Зоригийн амь насыг бүрэлгэсэн хэргийн талаар хэн юу ярьж байсан бэ4 сар 20. 14:23"Амгалан" Дулааны станцын эрчим хүчний үйлдвэрлэл 1.3 сая Гкал дулаанаар нэмэгдэж байна.4 сар 19. 15:58Л.Оюун-Эрдэнэ: Эрчим хүчний салбартаа бизнесийн өрсөлдөөнийг дэмжиж, реформ хийх цаг нь болсон.4 сар 19. 15:48Говьсүмбэр аймгийн баг шөвгийн дөрөвт шалгарлаа4 сар 19. 0:50“Төв цэнгэлдэх хүрээлэн” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирлаар Ж.Энхжаргаланг томиллоо4 сар 18. 22:15Дээд боловсролын байгууллагад оюутан элсүүлэх босго оноог 420 болгов4 сар 18. 21:25Төв цэнгэлдэх хүрээлэнг 100 хувь нийслэлийн эзэмшилд авлаа4 сар 18. 21:02Дээд шүүх Т.Бадамжунайн хэргийг тусгаарлах шаардлагагүй гэж үзжээ4 сар 18. 10:55“Хөгшин” улс төрчдийн "сав" хальсан толхилцоон4 сар 18. 10:29Цасан болон шороон шуурга шуурна4 сар 18. 10:01Ц.Туваан: Эмийн салбарт ашиг сонирхлын хамаарал, “цус ойртолт” хэрээс хэтэрч, бүртгэл, хяналт нь бүр дампуурсан байна4 сар 18. 9:33ЦАГ АГААР: Бусад нутгаар хур тунадас орохгүй4 сар 18. 9:07Д.Ганбаяр: Иргэний болон улс төрийн эрхийг эдлүүлж чадахгүй бол гадагшаа дүрвэх иргэд их байна4 сар 18. 9:02
 Facebook Twitter Youtube