Энэ мэдээ хуучирсан буюу 2023-08-31 нд нийтлэгдсэн байна.

Түүхэн товчоон: Есөнтөмөр хаан

8/ 31/ 2023    16 цаг 58 минут
Юань улсын хаан (1323-1328)

Угтаа Есөнтөмөрийн эцэг Гамала жинь ван цолтойгоор уугуул Монгол нутагт сууж, Өгэдэйн угсааны Хайдугаас монгол нутгийг хамгаалах үүргийг хүлээж байв. Есөнтөмөр 1302 онд эцгийнхээ жинь ван (жонон) цолыг залгамжилж, уугуул Монгол нутгийг захиран Хархорумд суужээ. 1323 онд Тэгш тэргүүтэй ноёд төрийн эсрэг хуйвалдаан зохиож, Шидбал хаан, түүний шадар ноён Байжу нарыг хороогоод, Есөнтөмөрийг хаан ширээнд суулгажээ. Хаан сууринд суух ёслол 1323 оны намар Хэрлэний Хөдөө аралд болжээ. Есөнтөмөр чадвар муутай, шийдэмгий бус зан ааштай учир Тэгш түүнийг утсан хүүхэлдэй болгоход хамгийн тохиромжтой гэж үзсэн гэж судлаачид таамагладаг. Гэвч Есөнтөмөр хаан суумагцаа өмнөх хааныг хороосон ялтай хэмээн Тэгш нарыг баривчилж цаазаар аваачсан билээ. Мөн оны өвлийн сүүл сард Дайду хотод залрав. 1324 оноос эхлэн Тайдин хэмээн оны цолыг хэрэглэсэн тул оны цолоор нь Тайдин ди хэмээн нэрлэх нь ч бий. Тэгээд өөрийн хатан Бабуханыг их хатнаар, хөвгүүн Аригиба (бас Ашидхив ч гэдэг)-г хаан ширээ залгамжлах хунтайжаар тус тус өргөмжлөв. 

1325 онд хятадуудыг зэр зэвсэг биедээ авч явахыг хориглосон тушаал гаргаж, Да Юань улсыг 18 мужид хувааж, засаг захиргааны шинэчлэлт хийжээ. Түүнчлэн буддын лам хувраг, даосын суртлын санваартнуудын дур зоргоороо авирлах явдлыг хязгаарлах зорилгоор зарим арга хэмжээг авсан боловч төдий л үр дүнд хүрээгүй ажээ.

Есөнтөмөр олон жил монгол нутагт сууж байсан учраас төв засгийн газрын түшмэдтэй хэл амаа ололцоход бэрхшээлтэй байжээ. Тиймээс өөрийн шадар түшмэл байсан Даулат шах гэгч иран гаралтай хүнийг баруун гарын чэнсянгаар томилж, улс төрийн хэргийг хариуцуулжээ.

1328 оны хавар Есөнтөмөр хаан Дайдугийн ойролцоо байдаг хаадын ав хоморгын газар болох Люйлинь-д ав хийхээр очоод, өвчин олсон боловч, цааш зуны нийслэл Шанду руу одох замдаа мөн оны намар нас баржээ. Түүнийг хорлогдсон гэж таамагладаг. Есөнтөмөрийг нас бармагц Даулат шах нар түүний хүү Аригиба-г хаан сууринд суулгажээ.

Есөнтөмөр хааны зарлигаар «Богд хүмүүсийн дүрэм зарлиг” гэдэг зохиолыг орчуулснаас гадна “Хубилай хааны сургаал” зэргийг найруулан  зохиожээ. (Ц.Цэрэндорж)

Үндсэн мэдээлэл:

Адил утгатай үг Тайдинди
Хамаа бүхий үг Юань улс
Төрөл түүхэн хүн
Цаг үе Юань улс
Хэний хаанчлалын үед Есөнтөмөр хаан
Салбар, чиглэл түүх
Өөр нэр (цол, сүмийн цол гэх мэт) Цзиньцзун
Хүйс эр
Төрсөн он, сар, өдөр 1293
Овог, аймаг Хиад Боржигин
Албан тушаал их хаан
Гэр бүл (Эцэг, өвөг эцэг, эх, нагац өвөг, хадам эцэг, хүргэн, эхнэр, нөхөр, ах дүү, хүү охин гэх мэт) Элэнц эцэг нь Хубилай, өвөг эцэг нь Чингим, эцэг нь Гамала. Эх нь Хонгирад овгийн Буянкэлмиш хатан. Их хатан нь Хонгирадын Оручар ноёны охин Бабухан, хүү нь Аригиба (Ашидхив)

 Ашигласан ном зохиол

  • Юань улсын судар (хятад хэлээр)
  • Далай Ч., Монголын түүх (1260-1388), гутгаар дэвтэр, УБ., 1992
  • Сүгияма Масааки, Монголын эзэнт гүрний мандал буурал, орчуулсан Цэрэндорж Ц., УБ., 2015
  • Ван Мандаа, Монголын түүхийн толь, ӨМАХХ, 1999

 

 

0


Сэтгэгдэл (0)

⚠ Анхаар!
Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд Toim.mn хариуцлага хүлээхгүй.





ШИНЭ МЭДЭЭ

Ашиглалтын хамгийн олон лиценз “МАК”, “Гацуурт” хоёрт, хайгуулынх "Цайна инвэстмент монголиа"-д байна5 сар 30. 7:26Үерийн эрсдэлтэй бүсэд голын голдирол өөрчлөн барьсан барилга, байгууламжийг буулган, даланг хүчитгэж байна5 сар 30. 7:24Б.Энх-Амгалан: Сонсголоор хэн нэгнийг гэмт хэрэгтэн буруутан болгож шүүхгүй5 сар 30. 7:19Улаанбаатарт бага зэргийн бороотой, +15...+17 градус дулаан байна5 сар 30. 7:08Зурхай:Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал эд, эдлэл, идээ, ундаа олно5 сар 30. 7:05УИХ-ын гишүүн асан Ц.Гарамжавыг АТГ-аас баривчилсан байна5 сар 29. 17:38Цэцэрлэгийн хүүхдийн өдрийн хоолны зардлыг 500 төгрөгөөр нэмэгдүүлнэ5 сар 29. 12:57Н.Өнөрцэцэгт холбогдох хэргийн шүүх хурлыг хаалттай хийнэ5 сар 29. 10:44Дүнжингараваас ХУД-ийн И-Март хүртэлх уулзварыг 6 хоног хааж, шинэчилнэ5 сар 29. 10:35Өнөөдөр: Олон улсын энхийг сахиулагчдын өдөр5 сар 29. 10:30ЭИ: Цаазын ялын тоо 2023 онд 30 хувиар нэмэгдсэн5 сар 29. 10:26ЗГ: Цэцэрлэгийн хүүхдийн хоолны зардлын хэмжээг шинэчлэн тогтоох тухай хэлэлцэж байна5 сар 29. 9:47Гэрээсээ дайжсан хүүхдүүдийн 60 гаруй хувь нь охид байна5 сар 29. 7:543х3-ын “Эмэгтэйчүүдийн Дэлхийн Гранпри" зургадугаар сард Улаанбаатарт болно5 сар 29. 7:49Улаанбаатарт бороотой, +14...+16 градус дулаан байна5 сар 29. 7:20Зурхай: Ургаа мод таслах, газрын ам нээх, гөлөг тэжээхэд муу өдөр5 сар 29. 7:17АН-аас Дорнодод дэвшихээр болсон хоёр найз хэн бэ5 сар 28. 12:35Түүхэн товчоон: КОМИНТЕРН (Коммунист Интернационал)5 сар 28. 8:20Б.Анхзаяа: Улс төрийн шинэ соёл хандлагыг түгээж, олон нийтэд танилцуулж чадсан улс төрийн хүчинд их боломж байна5 сар 28. 8:14Л.Гантөмөр: АН сонгуульд бэлэн. Бид Монголын ардчиллыг хамгаалж УИХ-ын сонгуульд оролцоно5 сар 28. 8:13Ли Син Жэ: БНСУ-ын Е9 виз илүү удаан хугацаанд албан ёсоор ажиллах боломж олгодог5 сар 28. 8:12Амралтын өдрүүдэд “Санал авах загвар гэр” ажиллана5 сар 28. 8:11Лу.Гантөмөр: Намын шийдвэр, намын даргын явуулсан нэрс нэг л байгаа5 сар 27. 14:29Үер усны аюулаа урьдчилан сэргийлэх, бэлтгэл байдлыг хангахыг орон нутгийн удирдлагуудад даалгалаа5 сар 27. 13:56Бурхан, шашны 82 ширхэг эд зүйлс хулгайлсан этгээд 7 жилийн дараа зарж борлуулах гэж байгаад баригджээ5 сар 27. 11:12Хүнсний 4 дүгээр дэлгүүрийн уулзвараас ШУТИС-ийн уулзвар хүртэлх авто замыг шинэчилнэ5 сар 27. 10:38Нэг дүгээрт ХҮҮХЭД ❤️5 сар 27. 8:09Зэсийн үнэ өсөж, гадаад худалдааны эргэлт 8.4 тэрбумд хүрэв5 сар 27. 7:49Түүхэн товчоон: Умард Хүннү5 сар 27. 7:46ЭХНИЙ ТОВЧ ЗӨРВӨЛ ҮЛДСЭН НЬ БҮГД БУРУУ5 сар 27. 7:43“Их-7”: Европт "гацсан" ОХУ-ын хөрөнгийн асуудлыг шийдвэрлэнэ5 сар 27. 7:41Монголын улстөрчид шунал шүглэсэн “чөтгөр, шуламнууд” болчихоод зовоож байна5 сар 27. 7:40Нам, эвслүүд нэр дэвшигчдийнхээ материалыг СЕХ-нд хүргүүллээ5 сар 27. 7:07Улаанбаатарт +24...+26 градус дулаан байна5 сар 27. 7:04Зурхай:Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал “Сайн нөхөртэй учирах” хэмээх сайн5 сар 27. 7:00Нэг дүгээрт ХҮҮХЭД ❤️5 сар 25. 11:04Эрдэмтэд дэлхийтэй ойролцоо хэмжээтэй, онолын хувьд амьдрал байх боломжтой гараг нээжээ5 сар 25. 10:55Ж.Цэвээнжав: Газрын тосны хуулийг урж хаядаггүй юм аа гэхэд хурдхан өөрчлөх ёстой5 сар 25. 10:53Ихэнх нутгаар бороо орж салхи шуургатай байх тул болзошгүй эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэхийг анхааруулав5 сар 24. 14:05Гамшгийн үед үүрэг гүйцэтгэх техник хэрэгслийн бэлэн байдал 68,4 хувьтай байна5 сар 24. 12:36
 Facebook Twitter Youtube