Энэ мэдээ хуучирсан буюу 2023-11-20 нд нийтлэгдсэн байна.

Түүхэн товчоон: Сүбээдэй

11/ 20/ 2023    7 цаг 24 минут
Их Монгол улсын үеийн гарамгай цэргийн жанжин.

 Сүбээдэй бол Жарчиуд аймгийн Урианхай овгийн хүн. Тэрээр Монгол улсын төрийн төлөө насан турш үнэнч шударгаар хичээн зүтгэжээ. 1189 онд Тэмүжинг Монгол аймгийн хаан болох үед тэрээр Урианхай аймгаасаа салж Чингис хааныг дагахаар ирсэн билээ. Түүнээс хойш Чингис хааныг салалгүй дагаж олон байлдаанд оролцон, гавьяа зүтгэл байгуулж явжээ. 1203 онд Хэрэйд аймгийг мөхөөх дайнд оролцож гавшгайлан байлдаж гавьяа байгуулав. 1204 онд хүчирхэг Найман улсыг мөхөөх аян дайнд оролцож ХубилайЗэвЗэлмэ зэрэг нөхөдтэйгээ хамт дөрвөн хошууч болж Найман аймгийн гол цэргийг устгахад гол үүрэг гүйцэтгэжээ.

1206 онд Их Монгол улс байгуулагдсаны дараа өөрийн олсон хүн амаараа мянган байгуулах онцгой эрх олгож мянгатын ноён болгожээ. 1211 онд Чингис хаан Алтан улсыг дайлаар мордох үед Сүбээдэй жанжин нэгэн түмэн цэрэг дайчилж Мухулай, Зэв нарын хамт хошуучлан явжээ. 1214 онд Сүбээдэй жанжин Алтан улсын хуучин нутгийг байлдан эзлэв. 1217 онд Чингис хааны зарлигаар төмөр тэрэгт цэрэг морийг дайчлан Мэргэд аймгийн үлдэгдлийг нэхэн устгахаар Дундад Азийн Амударья мөрөн хүртэл тууж Мэргэдийн Тогтога Бэхийн хөвгүүн Хуту, Чулуун хоёрыг баривчлан иржээ. 1219 онд Чингис хаан их цэрэг дайчлан Хорезм улсыг дайтахаар мордох үед Сүбээдэй баатар их цэргийн хошуучаар томилогдож, Зэв жанжны хамтаар Хорезмын Мухаммед султаныг нэхэмжлэв. Дараа нь Кипчак, өмнөд Орос, Болгар улсыг байлдан эзлэв. 1224 онд цэргээ дагуулан Чингис хааны цэрэгтэй нийлж нутаг буцжээ. 1226 онд Чингис хааныг дагаж Тангуд улсыг байлдан олон хот цайзыг эвджээ. 1227 онд Чингис хаан Тангудын газар нас нөгчсөнд алтан хүүрийг нь хамгаалж Монгол орондоо буцсан бөгөөд Өгэдэй хааны үед Алтан улсыг дайлсан олон байлдаанд оролцож, Алтан улсыг мөхөөхөд чухал үүрэг гүйцэтгэжээ. 1235 онд Өгэдэй хааны зарлигаар ахмад хөвгүүдийн баруунш дайлсан аян дайнд хошууч бөгөөд дэд жанжнаар томилогдож Кипчак, Оросыг байлдан эзлэхэд онцгой хувь нэмэр оруулжээ. Өгэдэй хаан нас барсны дараа цэргээ хураан Монгол нутагтаа ирсэн бөгөөд 1245 оны үед Гүюг хааны ширээ залгамжлах их хуралдайд оролцож байв. 1248 онд 73 настайдаа өөд болжээ. Өрнө дахины ном сударт ялгуусан жанжин хэмээн алдаршжээ. (А.Пунсаг)  

 

Ашигласан ном зохиол

Монголын нууц товчоон
Судрын чуулган (монгол хэлээр)
Юань улсын судар (хятад хэлээр)
Алтаншаа Н., Монголчуудын өчигдрийн мөр, Хөх хот, 1993

Дэлгэрүүлж үзэх ном зохиол

Буянхүү, Монгол түүхийн толь бичиг - Эртний боть, Хөх хот, 2010
Ван Мандаа, Монголын түүхийн толь, ӨМАХХ, 1999
Монгол судлалын нэвтэрхий толь - Эртний түүх, Хөх хот, 2010

0


Сэтгэгдэл (0)

⚠ Анхаар!
Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд Toim.mn хариуцлага хүлээхгүй.





ШИНЭ МЭДЭЭ

Б.Заяабал: "Шинэ хоршоо" хөтөлбөр амжилттай хэрэгжиж байна7 цаг 48 минутын өмнөШинэ хоршоологчдод алдаа оноогоо дэнслэх судалгаа, туршлага хэрэгтэй8 цаг 6 минутын өмнөРичард Бреслин: Улаанбаатар хотын төв цэнгэлдэх хүрээлэнг бүрэн шинэчлэх шаардлагатай6 сар 14. 17:00“ASIAN FOLK” АЗИЙН ХОТУУДЫН АРДЫН УРЛАГ, ГАР УРЛАЛЫН НААДАМ ЭХЭЛЛЭЭ6 сар 14. 14:25Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ 30 саяын машин, 364 саяын орон сууцтай6 сар 14. 9:11АН-ын дарга Л.Гантөмөр 31 саяын орлоготой, 176 саяын зээлтэй6 сар 14. 8:58МАН-ын жагсаалтыг тэргүүлэгч Г.Лувсанжамц 204 сая төгрөгийн орлоготой6 сар 14. 8:41Зурхай: Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал нас уртадна6 сар 14. 8:25Иргэд, парламент хоёрын “гүүр” ба Л.Нинжжамц6 сар 14. 8:22Шинэ төв цэнгэлдэх хүрээлэн байгуулах урьдчилсан судалгааг хийнэ6 сар 13. 20:27Сонгогч танаа гарын авлагыг дижитал контент хэлбэрээр үзэх боломжтой6 сар 13. 16:37Азийн хотуудын ардын урлаг, гар урлалын наадам маргааш эхэлнэ6 сар 13. 14:28Болзошгүй аянга цахилгааны аюулаас сэрэмжтэй байхыг анхааруулж байна6 сар 13. 9:26Зурхай: Шинэ гэр ба байр авахад сайн өдөр6 сар 13. 9:11Хөдөлмөр эрхэлж буй 138 мянган хүүхдийн 42 хувь нь аюултай нөхцөлд байна6 сар 13. 7:35II, IV хорооллын авто замыг хааж, шинэчилнэ6 сар 13. 7:33БНАЛАУ-ын Ерөнхийлөгч Тонглун Сисүлит-ийн төрийн айлчлал өндөрлөлөө6 сар 12. 18:48Сэлбэ голын голдирол дагуух лаг, шавар, мод бутыг зөөвөрлөнө6 сар 12. 10:32Метро барих зөвлөх үйлчилгээг БНСУ-ын "Dohwa Engineering" компани үзүүлнэ6 сар 11. 15:09Азийн хотуудын ардын урлаг, гар урлалын наадам болно6 сар 11. 10:30Халуун ус хязгаарлах байршлууд6 сар 11. 10:28Улаанбаатарт дуу цахилгаантай аадар бороо орно6 сар 11. 7:32Зурхай: Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал эд, мал арвидна6 сар 11. 7:29Нэгдүгээр тойрог: Танил нэр дэвшигчидтэй Хангайн бүс6 сар 11. 7:27Европын холбооны сонгуульд барууны үзэлтнүүд ялалт байгууллаа6 сар 11. 7:25Анужинтай, анимэйшнтэй, ардчилсан нээлт6 сар 11. 7:24ХАРААНЫ БЭРХШЭЭЛТЭЙ ИРГЭДЭД ЗОРИУЛСАН “МОНГОЛЫН НУУЦ ТОВЧОО” НОМЫН НЭЭЛТ БОЛЛОО6 сар 10. 15:45Болзошгүй нөөлөг салхи, мөндөр, аянга цахилгааны аюулаас сэрэмжтэй байхыг анхааруулж байна6 сар 10. 11:599 дүүргийн 99 байршилд 1.5 сая цэцэг суулгана6 сар 10. 11:57Авлига албан тушаалын 8 хэргийг шүүхэд шилжүүллээ6 сар 10. 11:55Хүүхдийн зуслан ямар үнэтэй байгаа вэ6 сар 10. 8:51Улаанбаатар дуу цахилгаантай түр зуурын аадар бороо орно6 сар 10. 6:40Зурхай: Дашнямтай өдөр6 сар 10. 6:37УИХ-ын 2024 оны ээлжит сонгуульд 1336 нэр дэвшигчийг бүртгэв6 сар 9. 12:25Нийслэлийн хэмжээнд гамшгийн шар түвшин тогтоолоо6 сар 8. 14:52Зайсан тойруугийн замын хөдөлгөөнийг маргаашаас хуучин зохицуулалтаар явуулна6 сар 7. 10:37Нэр дэвшигч Н.Батсүмбэрэл ба Чингэлтэй дүүргийн хуудуутай тендерүүд6 сар 7. 9:11Улаанбаатарт бага зэргийг аадар бороотой6 сар 7. 7:44Зурхай: Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал нас ахар болно6 сар 7. 7:42“Цагаан суваргын ордын төрийн эзэмшлийн хувь тогтоох тухай” УИХ-ын 2014 оны тогтоолыг олон нийтэд нээлттэй мэдээлж байна6 сар 6. 17:13
 Facebook Twitter Youtube