Энэ мэдээ хуучирсан буюу 2024-01-09 нд нийтлэгдсэн байна.

Түүхэн товчоон: Яруугийн голын хүн чулууд

1/ 9/ 2024    6 цаг 29 минут

Эртний Түрэгийн үед хамаарах хүн чулуун хөшөөд.

     Завхан аймгийн Яруу сумын нутаг, сумын төвийн өмнүүр урсах Яруугийн голын урд биеэр нэлээд тооны хүн чулуу дөрвөн тусдаа газарт буй.

     Гүүрийн дэргэдэх хүн чулуу. Сумын төвийн чанх урд, Яруугийн голын гүүрийн баруун өмнө зуугаад метр зайд бий. Уг хүн чулууг цагаан өнгийн шохойлог чулуугаар хийсэн бөгөөд баруун гартаа жижиг аяга барьсан, зүүн гараа ташаандаа зүүсэн илдний бариул дээр тавьсан байдалтай. Толгойн орой мөлгөр бөөрөн­хий, хамар, хөмсгийг нэг үргэлж товгор зураасаар гаргасан ба махирласан живэр сахалтай, чихэндээ цагирган сэнж, бөөрөнхий унжлага бүхий ээмэг зүүжээ. Дээлийн энгэр заам гаргаагүй, дөрвөлжин ялтсан чимэгтэй бүс бүсэлж өмнөө жишүү бариултай жижиг хутга хөндлөн зүүгээд зүүн ташаандаа махирилдаг ажээ. Баруун ташаандаа тал дүгрэг хавтага, билүү бололтой богино шулуун эдлэлийн хамт унжуулжээ. Ар талд нь 3,2×3,2 м хэмжээтэй чулуун хашлага, өмнөөс нь зүүн урагш чиглэсэн зэл чулууны үлдэгдэлтэй. Үүнээс зүүн урагш нэг км орчим зайтай Далиугийн ам хэмээх газарт гурван хүн чулуу буйн баруун талынх тусдаа, зүүн талын хоёр нь хамтдаа. Бүгд цагаан өнгийн шохойлог чулуугаар хийгдсэн бөгөөд эхний хүн чулуу бүтнээрээ, сайн хадгалагдсан, нэлээд нарийн ур чадвар гарган урласан хөшөө юм. Баруун гартаа жижиг ваар барьж, зүүн гараа ташаанд зүүсэн илдийн бариул дээр тавьж босоо зогссон байдалтай. Хамар хөмсгийг нэг үргэлж товгор зураасаар гаргасан ба зууван том нүдтэй, нүдийг тойруулан давхар хүрээ татжээ. Живэр болон ооч сахалтай. Чихэндээ цагариг сэнж, бөөрөнхий унжлагатай ээмэг зүүжээ. Баруун гарын ханцуйн үзүүрт нарийн эмжээр гаргасан байна. Дөрвөлжин ялтсан чимэгтэй бүс бүсэлж өмнөө махир богино хутга, зүүн ташаанд шулуун илд агсан, баруун ташаандаа хавтага, билүү унжуулжээ.

     Үүний зүүн талын эхний хүн чулуу, дээрхтэй тун ойролцоо хийц дүрслэлтэй, гагцхүү толгойн оройн хэсэг хугаран унасан байв.

      Гурав дахь хүн чулуу нэлээд болхи хийцтэй, толгойн оройн хэсэг гэмтсэн, хоёр гараа цээжиндээ хавсарч нэг үзүүртээ цагариган сэнжтэй урт нарийхан зүйл барьсан дүрслэлтэй ажээ.

     Яруугийн голын хүн чулууд он цагийн хувьд бүгд эртний түрэгийн үед холбогдоно. (Д.Батсүх)

Ашигласан ном зохиол 

Сэр-Оджав Н.Эртний түрэгүүд. УБ., 1970, т. 67-69.

Баяр Д. 1996 онд Завхан аймагт ажилласан хүн чулуу судлах экспедицийн тайлан. ТХГБС.

Монгол нутаг дахь түүх, соёлын дурсгал (Сэдэвчилсэн лавлах). УБ., 1999, т. 137-138.

 
0


Сэтгэгдэл (0)

⚠ Анхаар!
Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд Toim.mn хариуцлага хүлээхгүй.





ШИНЭ МЭДЭЭ

“Миний дайсны дайсан бол миний найз”1 цаг 20 минутын өмнөТүүхэн товчоон: Улаанбутангийн тулалдаан1 цаг 46 минутын өмнөХуулийн сайд асны “шүгэл үлээсэн” дээрэмчин нь “Цагаан Шонхор”-ын Ч.Энхтайван байв1 цаг 52 минутын өмнөД.СОСОРБАРАМ: С.Зориг амиа алдсан хэрэг хамт зүтгэж байсан нөхдийг нь насан туршид нь хардуулж, нулимуулж явдаг тогтолцооны цөм болчихлоо1 цаг 53 минутын өмнөУлаанбаатар ба Токио хотын цэвэрлэх байгууламж хэрхэн ажилладаг вэ?1 цаг 56 минутын өмнөЦаг агаарын мэдээ2 цаг 1 минутын өмнөЖ.Соронзонгийн хэргийг давж заалдах шатны шүүхээр дахин хэлэлцүүлэхээр буцааж, шийдвэрлэв2 цаг 4 минутын өмнөС.Зоригийн хэргийн материалыг нууцаас бүрэн гаргахыг шаардав2 цаг 14 минутын өмнөНЭРИЙГ НЬ АШИГЛАГЧ “ЭРЭЭ ЦЭЭРГҮЙЧҮҮД” ЦӨМ С.ЗОРИГИЙГ ТАЙВАН НОЙРСУУЛ…4 сар 22. 10:30Иргэний шилжилт хөдөлгөөний бүртгэлийг энэ сарын 29-нөөс зогсооно4 сар 22. 10:27Р.Базарын баривчилгаанаас улс төрийн “үнэр” л ханхийгээд байна даа4 сар 22. 9:10Нэрд гарсан юмнуудад нэг ч өөдтэй “амьтан” байхгүй4 сар 22. 9:09АЖНАЙГ АЖИХАД: Монголын төр нүдгүй чихгүй мэт аашилсан Ажнайгийн ноёрхол бол хуулиар халхавчилсан хулгай мөнөөсөө мөн4 сар 22. 8:58Баабар: Сарлаг нядлах аргачлал4 сар 22. 8:09Өнөөдөр могой өдөр4 сар 22. 8:07Долоо хоногийн өрнийн зурхай4 сар 22. 8:04Улаанбаатарт өдөртөө 6 хэм дулаан байна4 сар 22. 8:00“…Улс төрийн санхүүжилт” гэвэл Р.Базар ч, банк ч биш, Монголбанкны дэргэдэх СМА буруудна4 сар 22. 7:56Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг Тайландын Хаант Улсад албан ёсны айлчлал хийнэ4 сар 22. 1:00Улсын начин Б.Түвшинтөгс түрүүллээ4 сар 21. 18:12Б.Ням-Эрдэнэ хүрэл медалийн болзол хангалаа4 сар 21. 18:02Б.Ганхайч Азийн дэд аварга боллоо4 сар 21. 17:56Тодорхой тоймлоно-Долоо хоногийн тойм4 сар 21. 15:33Азийн аваргын тэмцээнийг Монголын жүдочид амжилттай эхлүүллээ4 сар 21. 11:09С.Зоригийн амь насыг бүрэлгэсэн хэргийн талаар хэн юу ярьж байсан бэ4 сар 20. 14:23"Амгалан" Дулааны станцын эрчим хүчний үйлдвэрлэл 1.3 сая Гкал дулаанаар нэмэгдэж байна.4 сар 19. 15:58Л.Оюун-Эрдэнэ: Эрчим хүчний салбартаа бизнесийн өрсөлдөөнийг дэмжиж, реформ хийх цаг нь болсон.4 сар 19. 15:48Говьсүмбэр аймгийн баг шөвгийн дөрөвт шалгарлаа4 сар 19. 0:50“Төв цэнгэлдэх хүрээлэн” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирлаар Ж.Энхжаргаланг томиллоо4 сар 18. 22:15Дээд боловсролын байгууллагад оюутан элсүүлэх босго оноог 420 болгов4 сар 18. 21:25Төв цэнгэлдэх хүрээлэнг 100 хувь нийслэлийн эзэмшилд авлаа4 сар 18. 21:02Дээд шүүх Т.Бадамжунайн хэргийг тусгаарлах шаардлагагүй гэж үзжээ4 сар 18. 10:55“Хөгшин” улс төрчдийн "сав" хальсан толхилцоон4 сар 18. 10:29Цасан болон шороон шуурга шуурна4 сар 18. 10:01Ц.Туваан: Эмийн салбарт ашиг сонирхлын хамаарал, “цус ойртолт” хэрээс хэтэрч, бүртгэл, хяналт нь бүр дампуурсан байна4 сар 18. 9:33ЦАГ АГААР: Бусад нутгаар хур тунадас орохгүй4 сар 18. 9:07Д.Ганбаяр: Иргэний болон улс төрийн эрхийг эдлүүлж чадахгүй бол гадагшаа дүрвэх иргэд их байна4 сар 18. 9:02Арабын Нэгдсэн Эмиратад сүүлийн 75 жилд үзэгдээгүй их хур тунадас унаснаас Дубай хот үерт автав4 сар 18. 9:00Эрдэнэтийн овоолгуудыг “…Үүсмэл орд”-ын заалт нь одоогийн эзэмшигчдэд үлдээх үү?!4 сар 18. 8:57Хуульч П.Эрхэмбаяр: Р.Базарыг сүр хүчтэй саатуулахдаа иргэний жам ёсны эрхээс эхлээд олон хууль зөрчлөө4 сар 18. 8:55
 Facebook Twitter Youtube