Эдийн засагч Б.Лакшми: Ардчиллын арал гэж сурталчилдаг Монголын төр бизнесүүддээ халдаж, хоёр хөршөөсөө ялгарахааргүй болчихлоо

4/ 24/ 2024    9 цаг 26 минут

Эдийн засгийн бодлого, өрсөлдөх чадварын төвийн гүйцэтгэх захирал, эдийн засагч Б.Лакшмитай цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.


-Монголын бизнесийн орчин 2023 онд муу үнэлгээтэй гарсан талаарх судалгааг МүХаүТ саяхан танилцуулсан. Эндээс ярилцлагаа эхэлье. Бизнесийн орчныг таагүй болгож байгаа хүчин зүйлүүд юу байна вэ?

-Бизнесийн орчны судалгааг МҮХАҮТ гурван жил тутам явуулдаг. Энэ судалгааны сүүлийн үр дүнг харахад бизнесийн орчинд хамгийн ихээр тулгамдаж байгаа гурван асуудлыг авч үзсэн байна.

Нэгд, төрийн байгууллагуудаас бизнестэй холбоотой тусгай зөвшөөрөл авахад хүндрэлтэй. Хоёрт, бизнесээ санхүүжүүлэх эх үүсвэрүүд, хөнгөлөлттэй зээл зэргийг авахад бэрхшээлтэй. Гуравт, бизнесийн маргаан шийдвэрлэх байдал нь хангалтгүй гэсэн байгаа юм.

Монгол Улсад бизнес эрхлэхтэй холбоотой онцлог гэж бий. Учир нь манайх дотоод үйлдвэрлэл багатай.

Манай судалгааны төв хамгийн сүүлд аж ахуйн нэгжийн судалгааг хамтран хийсэн. Үүн дээр нэг онцлогтой зүйл харагдсан нь бизнесийн салбар хүйсээр ялгаатай байдал өндөр хувьтай. Эрэгтэйчүүд ихэнхдээ ашиг ихтэй салбаруудад буюу уул уурхайн зам тээвэр, барилга гэх зэрэг ашиг өндөртэй салбарт голдуу ажилладаг. Харин эмэгтэйчүүд ашиг бага олдог жижиглэн худалдаа, боловсрол, эрүүл мэндийн чиглэлд түлхүү ажилладаг дүр зураг гарсан. энэ нь тухайн бизнесийн орчинд нь таарсан зээлүүдийг хөгжүүлэх шаардлагатай гэсэн үг. Мэдээж зээл гэхээр уул уурхай, жижиглэн худалдааны зээлийг нэг тогоонд шидээд, адилхан хүүтэй, хугацаатай олгох нь тохиромжгүй. Үүн дээр ялгаатай, уян хатан байдлуудыг бий болгох ёстой. Салбар салбарын онцлогт таарсан асуудлуудыг гаргаж ирэх, үүнд нь зориулсан бодлогууд боловсруулах тухай ярьж байна. Өөр нэг сонирхолтой судалгаа гэвэл 2019 онд Үндэсний статистикийн хорооноос Азийн хөгжлийн банктай хамтран Монгол улсад өмч хөрөнгийг хэн хамгийн их эзэмшиж байна вэ гэсэн судалгаа хийсэн байдаг. Өмч гэхээр үл хөдлөх, газар, мал зэрэг орно. зүйлсийг ихэнхдээ эрэгтэйчүүд эзэмшдэг. эмэгтэйчүүд жижиг дунд үйлдвэрийн салбарт ажиллаж байгаа болохоор бизнесээ томруулах зээл авах гэхээр барьцаа хөрөнгө байдаггүй. Үүнээс болж томоохон асуудал тулгамддаг гэсэн дүгнэлт гаргасан байдаг. Өөрөөр хэлбэл, бизнесийн онцлогийг шингээсэн, тулгамдаж байгаа асуудлууд дээр чиглэсэн бодлогууд явуулж байж бизнес хөгжих боломжийг нээж өгнө. Жишээ нь, итгэлцлийн зээл, сургалтууд гэх мэт.

-МҮХаҮт-ын судалгаа-наас бизнесийн орчны маргаан шийдвэрлэх асуудал тулгамдаж байна гэж та хэллээ. ямар маргаа-ныг хэлээд байна вэ?

-Бизнесийн маргаан гэдэг зөвхөн компани хоорондын маргаан биш, төр засагтай үүсч байгаа маргаанууд байдаг. Өнөөдөр хүссэн хүсээгүй гадаад дотоодын хөрөнгө оруулалттай шууд холбогдоно. Жишээ нь, уул уурхайн томоохон компаниуд дээр маргаанууд үүсдэг. Хан Ресурс гэх мэт томоохон маргааныг та бүхэн санаж байгаа байх. ихэнхдээ асуудал нь лондонгийн Арбитр руу явдаг. Түүн дээр ялсан, ялагдсанаас үл хамааран Монгол улсын Засгийн газраас өндөр зардал гарч байдаг. дээр Монголын тал яллаа гэдэг ч яг үнэндээ ялсандаа чухал биш. тухайн компанийнхаа итгэлийг алдаж байгаа асуудал л харагддаг. Үүнийг гадаадын хөрөнгө оруулагчид анзаарч байгаа. Монголд орвол шүүхийн маргаан үүсэх магадлалтай юм байна. Бид үйл ажиллагаагаа хэвийн явуулах боломжгүй юм байна гэж эмээнэ.

Өнөөдөр бид ардчилсан, чөлөөлт зах зээлийн эдийн засагтай. 30 жилийн өмнөх ардчилсан нийгэмд шилжихэд бий болсон чухал зүйл бол хувийн өмч. Гэтэл өнөөдрийн нөхцөл байдлыг харж байхад манай улсын чухал үзүүлэлтүүд буурсаар байна. ардчиллын индекс, эдийн засгийн өрсөлдөх чадвар, авлигын индекс уруудаж байгаа. Ялангуяа томоохон хэмжээний авлига буурахгүй байна гэсэн дүгнэлт байдаг. Саяхан уиХ дээр эмийн сонсгол хийхийг харлаа. Тэнд хувийн хэвшил орж ирж байгаа шүү дээ. Эм гаднаас оруулж ирж байгаа, тэр нь хугацаа дууссан, чанаргүй байна гэх мэт асуудлууд гарч ирж байна. Үүнтэй холбоотой нөхцөл байдлыг харахад манайх зах зээлийн эдийн засгаа бий болгож чадаагүй юм байна. 90-ээд оны ганзагын наймааны сэтгэхүйнээсээ салж чадаагүй юм байна.

Уг нь бизнес орчноо аль болох хайрлаж хамгаалж байх ёстой. Мэдээж бизнесийн тодорхой хэмжээний зохицуулалт байх ёстой. Гэхдээ төрийн зохицуулалт аль хүртэл явах ёстой вэ. Энэ заагаа зөв гаргаж өгч чадаагүй юм болов уу.

-Бизнесийн орчныг төр хайрлаж хамгаалах ёстой гэлээ. Гэвч үүний эсрэг үйл явдлууд өрнөж байна. Хувийн хэвшил рүүгээ дайрч, халдаж байна. Хурааж, нурааж байна. Эздийг нь шалгаж, баривчилж байна. Стратегийн ордоо төр буцааж авна гэж мэдэгдэж байна. Мэдээж хууль зөрчсөн хуулийн байгууллага шалгах нь зөв. Гэхдээ хууль сахиулах гэхээс илүү бизнесийнхнийг дарамталсан, нухчин дарсан бодлого гэж шүүмжлүүлж байна шүү дээ?

-Монголын улс төрд улстөржиж болдог сэдэв, болдоггүй сэдэв гэж байх ёстой. Улстөржиж бодлоггүй сэдэв бизнес. Стратегийн орд гээд ярихад өнөөдрийг хүртэл ямар ордыг хэлдэг юм бэ гэдгээ тодорхойлоогүй. Яахав, жагсаалт бий. Бизнесийнхэндээ энэ ордыг ашиглахыг зөвшөөрчихөөд тодорхой хугацааны дараа буцааж аваад байх нь бизнесийн орчинд, цаашлаад гадаад хөрөнгө оруулалтад сөрөг нөлөөтэй.

Монгол Улсын хувьд улс төрийн болон хууль эрх зүйн орчин тогтвортой байдаггүй. Улстөрчдийнх нь үйлдэл тогтвортой биш байна гэдэг том мессэж болж байдаг. Энэ нь эргээд Монгол Улс ардчилсан улс мөн үү гэдэг эргэлзээнд хүрэх асуудал үүснэ. Учир нь ардчилсан улс оронд компани аж ахуйн нэгж буруутай үйл ажиллагаа явуулсныг тогтоодог газар нь шүүх л байдаг. Шүүх тогтоож байж өмч хөрөнгийг хураах эрх нь нээгддэг. түүнээс сэжүүр гарангуут шууд очоод тухайн хүн байгууллагыг нэгжиж шалгаад байж болохгүй. Салхитын мөнгөний орд дээр ингэсэн шүү дээ.

-Хууль тогтоох, гүйцэтгэх засаглал нэгдээд төрийн өмчөө дээрэмдэж байна гээд үү?

-Шүүх эрх мэдэл, хэрэгжүүлэх, хяналт тавих эрх мэдлүүд холилдоод байна. Эдгээр нь нэг нэгэндээ үйлчилдэг механизм болчихоор юу гэж тодорхойлоход хэцүү. Бид төвлөрсөн эдийн засагтай улс орон шиг, хоёр хөршөөсөө ялгаагүй болчих гээд байна. уг нь Монгол Улс хоёр гүрний авторитар дэглэмийн дунд байгаа ардчиллын арал гэж өөрсдийгөө сурталчилдаг. үйлдлээрээ бид нэр хүнд бүх зүйлсээ үгүй хийж байна. Үүнийг гадны байгууллагууд, дэлхий нийт зүгээр хараад суухгүй. Үр дагавар гарч л таарна.

-Яагаад өнөөдөр ийм байдалд хүрэв гэдгийг та харж байна уу?

-Төр сайн менежер үү. Хэзээ ч байгаагүй. асуудал эхлээд хөндөгдөнө. Төрийн өмчит компаниуд байнга алдагдалтай ажиллаж байгаа. Тэд ашигтай ч ашиггүй ч, төрөөс татвар төлөгчдийн мөнгөөр тэд нарыг тэжээж байна. тийм зүйл байж болохгүй. Өөрөө өөрсдөө үр ашгийн тооцоогоо гаргаж, ашигтай ажиллаж чадахгүй бол татан буулгах хэрэгтэй. эсвэл хувьчлах ёстой. Тэгэхгүй байнга дусал залгаатай, өөр өөрсдийнхөө санхүүжилт, засаглалыг бий болгож чадахгүй байна шүү дээ. Дээрээс нь төрийн өмчит компаниудын ил тод байдал байхгүй болчихоод байна. жилийн хувьд сонгуулийн жил гээд ард түмэнд хоёр удаагийн ногдол ашиг тараалаа. Иргэдийн эзэмшиж байгаа хувьцаа харилцан адилгүй байгаа. 2012 онд оюутны төлбөрт суутгасан, 2021 онд зээлгүй тэтгэврийн насны ахмадуудад нэг сая төгрөг өгөх нэрийдлээр хувьцааг нь авсан. Гэхдээ өнөөдөр энэ талаар нарийн тодорхой мэдээлэл алга. Энэ зохицуулалт хаанаас ямар шийдвэрүүдээр гарч байгаа нь ойлгомжгүй. төр ямар хэмжээний менежмент хийж байна гэдэг энэ үйлдлүүдээр харагдаж байгаа юм.

-Төр бизнесүүддээ халдаж байгаа нь гадны хөрөнгө оруулагчдыг айл-гаад зогсохгүй дотоодын бусад бизнесүүдэд сэрэмжлүүлэг, айдас бий болгож байна гэж харж болох уу?

-Мэдээж. Дотоодод ийм хүнд нөхцөлд бизнес эрхэлснээс гаднаас хямд бараа оруулж ирээд зарж ашиг олъё гэдэг байдлыг л бий болгоно.

-Тэгвэл гаргалгаа нь юу байх боломжтой вэ?

-Үүн дээр МҮХАҮТхүчтэй дуугарч манлайлал үзүүлэх ёстой. Бизнес эрхлэгчдийг өмгөөлж хамгаалдаг гол байгууллага нь энэ. Бизнесийнхэн өөрсдөө ч нэгдэж, үүний эсрэг дуу хоолойгоо өргөх ёстой. Манай компанийг оролдоогүй юм чинь гээд дуугүй сууж болохгүй. уучлаарай, маргааш танай компанийг хааж ч мэднэ.

Үүнээс гадна улс төрийн намууд шинэ соёлыг бий болгож, бизнесийн орчныг, компаниудыг улстөржилтөөс хол байлгана гэсэн зөвшилцөлд хүрэх ёстой.

Б.ЭнХЗаяа

0


Сэтгэгдэл (0)

⚠ Анхаар!
Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд Toim.mn хариуцлага хүлээхгүй.





ШИНЭ МЭДЭЭ

Ашиглалтын хамгийн олон лиценз “МАК”, “Гацуурт” хоёрт, хайгуулынх "Цайна инвэстмент монголиа"-д байна5 сар 30. 7:26Үерийн эрсдэлтэй бүсэд голын голдирол өөрчлөн барьсан барилга, байгууламжийг буулган, даланг хүчитгэж байна5 сар 30. 7:24Б.Энх-Амгалан: Сонсголоор хэн нэгнийг гэмт хэрэгтэн буруутан болгож шүүхгүй5 сар 30. 7:19Улаанбаатарт бага зэргийн бороотой, +15...+17 градус дулаан байна5 сар 30. 7:08Зурхай:Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал эд, эдлэл, идээ, ундаа олно5 сар 30. 7:05УИХ-ын гишүүн асан Ц.Гарамжавыг АТГ-аас баривчилсан байна5 сар 29. 17:38Цэцэрлэгийн хүүхдийн өдрийн хоолны зардлыг 500 төгрөгөөр нэмэгдүүлнэ5 сар 29. 12:57Н.Өнөрцэцэгт холбогдох хэргийн шүүх хурлыг хаалттай хийнэ5 сар 29. 10:44Дүнжингараваас ХУД-ийн И-Март хүртэлх уулзварыг 6 хоног хааж, шинэчилнэ5 сар 29. 10:35Өнөөдөр: Олон улсын энхийг сахиулагчдын өдөр5 сар 29. 10:30ЭИ: Цаазын ялын тоо 2023 онд 30 хувиар нэмэгдсэн5 сар 29. 10:26ЗГ: Цэцэрлэгийн хүүхдийн хоолны зардлын хэмжээг шинэчлэн тогтоох тухай хэлэлцэж байна5 сар 29. 9:47Гэрээсээ дайжсан хүүхдүүдийн 60 гаруй хувь нь охид байна5 сар 29. 7:543х3-ын “Эмэгтэйчүүдийн Дэлхийн Гранпри" зургадугаар сард Улаанбаатарт болно5 сар 29. 7:49Улаанбаатарт бороотой, +14...+16 градус дулаан байна5 сар 29. 7:20Зурхай: Ургаа мод таслах, газрын ам нээх, гөлөг тэжээхэд муу өдөр5 сар 29. 7:17АН-аас Дорнодод дэвшихээр болсон хоёр найз хэн бэ5 сар 28. 12:35Түүхэн товчоон: КОМИНТЕРН (Коммунист Интернационал)5 сар 28. 8:20Б.Анхзаяа: Улс төрийн шинэ соёл хандлагыг түгээж, олон нийтэд танилцуулж чадсан улс төрийн хүчинд их боломж байна5 сар 28. 8:14Л.Гантөмөр: АН сонгуульд бэлэн. Бид Монголын ардчиллыг хамгаалж УИХ-ын сонгуульд оролцоно5 сар 28. 8:13Ли Син Жэ: БНСУ-ын Е9 виз илүү удаан хугацаанд албан ёсоор ажиллах боломж олгодог5 сар 28. 8:12Амралтын өдрүүдэд “Санал авах загвар гэр” ажиллана5 сар 28. 8:11Лу.Гантөмөр: Намын шийдвэр, намын даргын явуулсан нэрс нэг л байгаа5 сар 27. 14:29Үер усны аюулаа урьдчилан сэргийлэх, бэлтгэл байдлыг хангахыг орон нутгийн удирдлагуудад даалгалаа5 сар 27. 13:56Бурхан, шашны 82 ширхэг эд зүйлс хулгайлсан этгээд 7 жилийн дараа зарж борлуулах гэж байгаад баригджээ5 сар 27. 11:12Хүнсний 4 дүгээр дэлгүүрийн уулзвараас ШУТИС-ийн уулзвар хүртэлх авто замыг шинэчилнэ5 сар 27. 10:38Нэг дүгээрт ХҮҮХЭД ❤️5 сар 27. 8:09Зэсийн үнэ өсөж, гадаад худалдааны эргэлт 8.4 тэрбумд хүрэв5 сар 27. 7:49Түүхэн товчоон: Умард Хүннү5 сар 27. 7:46ЭХНИЙ ТОВЧ ЗӨРВӨЛ ҮЛДСЭН НЬ БҮГД БУРУУ5 сар 27. 7:43“Их-7”: Европт "гацсан" ОХУ-ын хөрөнгийн асуудлыг шийдвэрлэнэ5 сар 27. 7:41Монголын улстөрчид шунал шүглэсэн “чөтгөр, шуламнууд” болчихоод зовоож байна5 сар 27. 7:40Нам, эвслүүд нэр дэвшигчдийнхээ материалыг СЕХ-нд хүргүүллээ5 сар 27. 7:07Улаанбаатарт +24...+26 градус дулаан байна5 сар 27. 7:04Зурхай:Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал “Сайн нөхөртэй учирах” хэмээх сайн5 сар 27. 7:00Нэг дүгээрт ХҮҮХЭД ❤️5 сар 25. 11:04Эрдэмтэд дэлхийтэй ойролцоо хэмжээтэй, онолын хувьд амьдрал байх боломжтой гараг нээжээ5 сар 25. 10:55Ж.Цэвээнжав: Газрын тосны хуулийг урж хаядаггүй юм аа гэхэд хурдхан өөрчлөх ёстой5 сар 25. 10:53Ихэнх нутгаар бороо орж салхи шуургатай байх тул болзошгүй эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэхийг анхааруулав5 сар 24. 14:05Гамшгийн үед үүрэг гүйцэтгэх техник хэрэгслийн бэлэн байдал 68,4 хувьтай байна5 сар 24. 12:36
 Facebook Twitter Youtube