Сүүн замын атлас буюу одон орон судлалд гарсан ХУВЬСГАЛ

6/ 16/ 2022    10 цаг 47 минут

 

Сансрын “Гея” /Gaia/ дуран авайнаас Дэлхий рүү илгээсэн хамгийн сүүлийн үеийн мэдээллүүдэд үндэслэн одон орончид оддын масс, дулааны хэм төдийгүй тэдгээрийн нас, химийн бүтэц ба бусад гол үзүүлэлтийг тооцоолон гаргажээ.

Үүний зэрэгцээ, оддын гадаргуу дээр цөөнгүй удаа “од хөдлөлт” явагддаг болохыг эрдэмтэд илрүүлсэн төдийгүй уг үзэгдлийн шинж байдал, Сүүн замд орших 800 мянга гаруй давхар оддын системийн бүрэн каталогийг бүрдүүлж чадсан байна.

Төслийн удирдагчдын нэг болох Парисын Одон орон судлалын төвийн ажилтан Фредерик Арену хэлэхдээ “олон зуун сая оддын дэлгэрэнгүй дүрслэлийг хийх тухайд урьд нь бид мөрөөдөж ч чаддаггүй байсан, энэ удаагийн амжилт бол одон орон судлалд гарсан “чимээгүй хувьсгал”” хэмээн дүгнэв.   

Сүүлийн 400 мянган жилийн хугацаан дахь Сүүн замын оддын хөдөлгөөний траектори

“Гея” аппарат 2014 оны 1 дүгээр сараас хойш галактик дахь оддын тооллогыг хийж байгаа бөгөөд ердөө гуравхан төхөөрөмжөөс бүрдэнэ. Астрометр гэдэг багаж нь оддын сансар дахь байршлын координатыг тодорхойлдог бол фотометр нь оддын цацруулж буй гэрлийн эрчмийг хэмжинэ. Харин Допплерын спектроскоп нь гэрлийн цацрагуудыг хэсэгчлэн задалснаар тухайн одны химийн бүтэц, дулааны хэмийн талаарх мэдээллийг өгдөг.

 

ОДОД ДЭЭРХ  “ГАЗАР ХӨДЛӨЛТ”

Хамгийн санамсаргүй бөгөөд шуугиан тарьсан нээлт бол оддын гадаргуу дээр сейсмик чичирхийлэл явагдаж буйг “Гея” дуран авай бүртгэж авсан явдал юм. Гэтэл уг аппаратаар ийм төрлийн судалгаа хийхээр анхнаасаа төлөвлөөгүй байлаа.

Однууд заримдаа нэг талаараа цүлхийн томорч, нөгөө талаасаа агшдаг боловч ерөнхийдөө бөмбөлгөн хэлбэрээ алддаггүй. Үүний шалтгаан нь радиал хэлбэлзэлтэй холбоотой гэдгийг одон орончид хэдэн жилийн өмнө тодорхойлсон байдаг. 

Харин “Гея” дуран авайгаар ажиглалт хийсэн 8 жилийн хугацаанд эрдэмтэд мянга гаруй тооны, цар хэмжээний хувьд өөр өөр “одод дээрх газар хөдлөлт”-ийг бүртгэж авсан байна. Эдгээр чичиргээ нь асар хүчтэй бөгөөд “газар хөдлөлтийн төв”-өөс одны титмийн дагуу асар том цунами үүссэнээр тухайн одны геометрийн хэлбэр нь өөрчлөгдөж байжээ.

 

“Оддын чичиргээ” гэдэг бол тухайн од хэлбэрээ гэнэт өөрчлөхийг хэлдэг. Энэ бол бидний мэдэх “лугших” хөдөлгөөнөөс илүү нарийн түвэгтэй үзэгдэл юм. Цагаан одой однууд, нейтрон одод гэх мэт хүнд объектуудын “хөдлөлт”-ийг судалснаар асар их даралтын дор матери ямархуу байдлаар оршдог вэ гэдгийг илүү сайн танин мэдэх боломжтой” хэмээн Их Британийн Бата их сургуулийн астрофизикийн тэнхимийн эрхлэгч Кэйрол Манделл ярьж байна.

“Одод дээрх газар хөдлөлт нь тухайн одны гүнд юу болж буйг харах боломжийг олгодог. Ийм үзэгдэл болдог гэдгийг одон орончид хэдэн жилийн өмнө таамаглаж байсан хэдий ч “Гея” төхөөрөмжийн тусламжтайгаар өөрсдийн хийсэн тооцооллыг сая л туршилтаар баталж чадлаа” хэмээн Нидерландын Неймегений их сургуулийн Одон орны физикийн тэнхимийн профессор Марийке Хаверкорн ярилаа. 

 

ОДДЫН ДНХ

Тухайн од ямар бодисуудаас бүтсэн бэ гэдгээр нь түүний үүсэл хөгжлийг тодорхойлох боломжтой. Учир нь, Их тэсрэлтийн дүнд эгэл бөөмсөөс гели, устөрөгч гэсэн хоёр хамгийн хөнгөн хий бий болсон ба тэдгээрээс анхны одод үүсжээ. Асар өндөр хэм, асар их даралтын үйлчлэлээр оддын хөрсөн дор илүү хүнд элементүүд /металлууд гэх мэт/ бий болно. Однууд мөхөх үедээ бодисуудаа огторгуйд цацах ба эдгээр бодисоос шинэ одод үүсэж, хөрсөнд нь илүү хүнд элементүүд бий болох байдлаар цааш үргэлжилнэ.  

 

Ийм өөрчлөлтүүдийн гинжин хэлхээний чиглэл, дарааллыг эрдэмтэд сайтар мэддэг байсан бөгөөд огторгуйн биетүүдийн химийн бүтэц нь тэдгээрийн гарал үүслийн талаарх чухал мэдээллийг хадгалж байдаг тул нэг ёсондоо тэдгээрийн ДНХ гэсэн үг. 

Ямар химийн элементүүдээс тогтдог вэ гэдэгт дүн шинжилгээ хийснээр тухайн од хэзээ дэлбэрсэн, одоогийнхоо байрлалд хэзээ буй болсон зэргийг тогтоох боломжтой. Сүүний замын өнцөг булан бүрт орших олон оддын талаарх өгөгдлүүдийг харьцуулснаар манай галактикийн үүх түүх, хувьсал хөгжлийн талаар илүү тодорхой төсөөллийг авах боломжтой. 

“Од гэдэг бол мөнхийн хувиршгүй зүйл, манай галактик бол оддын хотхон бөгөөд уг хотхоны тодорхой зураглалыг эрдэмтэд хэдийнэ гаргаж авсан гэж хүмүүс боддог. Гэвч үнэн хэрэгтээ энэ нь ташаа ойлголт бөгөөд Сассекийн их сургуулийн профессор Даррен Баскилл-ын ярьснаар, Орчлон ертөнц дэх бидний амьдардаг нэгэн өнцөг буланг газрын зураг байдлаар дүрслэх боломжийг чухамдаа “Гея” телескоп анх удаа олгожээ.  

ДАВХАР ОДДЫН СИСТЕМ БА СОЛИРУУД 

“Сүүн замын атлас”-ын хамгийн чухал хэсэг бол сансрын хоёр шинэ жагсаалт юм. Эхнийх нь, урьд өмнө нь хэзээ ч гаргаж байгаагүй, давхар оддын хамгийн том бөгөөд дэлгэрэнгүй каталог юм. Манай галактикт буй ийм оддын тоо 813 мянга орчим ба тэдгээрийн масс, хувьслын явцын загварчлалыг уг каталогт багтаажээ. 

Дараагийн “сансрын каталог”-т Сүүн замын орон зайд тэнүүчилж буй 156 мянган солир ба сансрын бусад биетийг ангилан оруулсан байна. Ингэснээр “Гея” дуран авай харьцангуй богино хугацааны дотор одон орны оргилуудыг байгуулахаас өмнөх 200 жилийн дотор хийсэн нээлтүүдээс илүү ихийг бүтээж чадлаа.  

ДУРАН АВАЙН ТУХАЙ ТОВЧХОН 

Хаббл, Жэймс Уэбб гэх мэт дуран авайнууд шиг “алдартай” биш боловч Гея аппаратны ачаар Сүүн зам галактикийг судлах, галактикуудын хувьсал өөрчлөлтийг танин мэдэхэд жинхэнэ ёсоор хувьсгал гарлаа.

Уг дуран авай Дэлхий-Нарны системийн Лагранжийн L₂ цэгт, Дэлхийгээс 1,5 сая км-ийн хол зайд байрлаж, манай гарагтай ижил давтамжаар Нарыг тойрон эргэнэ.    

 

0


Сэтгэгдэл (0)

⚠ Анхаар!
Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд Toim.mn хариуцлага хүлээхгүй.





ШИНЭ МЭДЭЭ

Үндэслэлгүйгээр үнэ нэмж ашиг олсон бол буцаагаад хураалгана25 минут 26 секундын өмнөНаадамчдад зориулж зургаан чиглэлд 56 автобус нэмж явуулна56 минутын өмнөГ.Өсөхбаяр аварга А.Сүхбат аваргын өмнө эрэмбэлэгдэнэ59 минут 10 секундын өмнөӨнгөрсөн жилийн Хүй долоон худагт болсон барилдаанд шөвгөрсөн бөхчүүдэд цол олгох эсэхийг Ерөнхийлөгч шийднэ1 цаг 37 минутын өмнөСингапурын Хуримтлалын төв санг тэтгэврийн үйлчилгээтэй уялдуулсан туршлагыг нэвтрүүлнэ1 цаг 42 минутын өмнөНХОГ-аас Монгол Улсын гавьяат барилгачин төрлөө1 цаг 48 минутын өмнөАрдын жүжигчин Данзанваанчигийн Ухнаа нарт Хөдөлмөрийн баатар цол хүртээлээ2 цаг 48 минутын өмнөТаван удаагийн халдварт өвчний голомтыг удирдан ажилласан ХӨСҮТ-ийн М.Тунсагт ГАВЬЯАТ ЭМЧ цол хүртээлээ2 цаг 48 минутын өмнөУс хальсан байршилд шуурхай албаныхан ажиллаж байна2 цаг 49 минутын өмнөШатахуун импортын дундаж үнэ 830 долларт хүрч өсчээ3 цаг 17 минутын өмнөӨчигдөр 16 настай хүү туул голд живж амиа алджээ3 цаг 24 минутын өмнөУлсын баяр наадамд Баян-Өлгий аймгаас хамгийн олон харваач иржээ3 цаг 31 минутын өмнөЕрөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ Төрийн үйлчилгээг цахимжуулж эрчимтэй шинэчлэл хийж буйгаа танилцуулав3 цаг 33 минутын өмнөЗээлийн гэрээнд гарын үсэг зурсан бол үүрэг хүлээнэ3 цаг 40 минутын өмнөЛ.Оюун-Эрдэнэ: Сингапурын мэдлэгт суурилсан хөгжлийн туршлагыг Монголд нутагшуулах сонирхолтой байна3 цаг 46 минутын өмнөХүнсний хангамж, чанарын асуудлаар түр хороо байгууллаа5 цаг 2 минутын өмнөЛ.Наранбаяр: Орос, Монгол хоёр хэвлэлийн мэдэгдэл гаргаснаас өөр С.В.Лавровын айлчлалаар юу ч шийдсэнгүй5 цаг 9 минутын өмнөМанай улсад онгоцны түлш бусад улс орноос 28.8 хувиар илүү үнэтэй байна6 цаг 41 минутын өмнө"Архины татварыг нэмснээр чанар муутай архи ихээр үйлдвэрлэгдэж иргэдийн эрүүл мэндийг хохирооно"6 цаг 43 минутын өмнөГавьяаг нь Х.Бадамсүрэн хүртэж, гавыг нь Д.Эрдэнэбилэг зүүлээ6 цаг 47 минутын өмнөМонголын рагбичид Киргиз шигшээ багийг 69:7-гоор хожлоо6 цаг 53 минутын өмнөСудалгаа: Д.Өнөрболор, Ч.Ундрам, Г.Мөнхцэцэг нар сонгогчдоос хамгийн тааруу үнэлгээг авчээ7 цаг 1 минутын өмнөАнгараг, Саран дээр хүн амьдрахад тохиромжтой байгууламж барихаар төлөвлөж байна7 цаг 36 минутын өмнөЧикаго хотын төв талбайд Монголын соёлыг сурталчлах үйл ажиллагааг зохион байгуулжээ7 цаг 39 минутын өмнөЕБС-д ажиллах мэргэжлийн сэтгэл зүйчдийн сонгон шалгаруулалт эхэллээ8 цаг 7 минутын өмнөГазрын тосны бүтээгдэхүүний тухай хуульд нэмэлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцэхийг дэмжлээ8 цаг 17 минутын өмнөГ.Занданшатар: Эдийн засгийн голлох үзүүлэлтүүд сайжирна гэдэгт итгэж байна8 цаг 20 минутын өмнөХөрөнгө оруулалт бүтээн байгуулалтын ажлын гүйцэтгэгч компаниудын төлөөлөлтэй уулзалт зохион байгууллаа9 цаг 44 минутын өмнөШри-Ланкийн Ерөнхийлөгч Путинаас тусламж хүсэв7 сар 7. 8:21ӨНӨӨДӨР: Үндэсний их баяр наадмын Урианхай сурын харваа эхэлнэ7 сар 7. 8:09Монгол Улсын Их Хурлын 2022 оны хаврын ээлжит чуулган өндөрлөлөө7 сар 7. 8:07Х.Энхтуяа: Олимпийн аварга болно гэж хүүдээ амласан7 сар 7. 8:05Хэвлэл мэдээллийн зөвлөлд ирсэн гомдлын агуулга, шийдвэрлэсэн байдалд дүн шинжилгээ хийлээ7 сар 7. 8:03Барилгын материалын үнийн өсөлтийг тооцож Сангийн яаманд хүргүүлнэ7 сар 7. 8:02Каракалпакстан дахь эсэргүүцлийн хөдөлгөөн: Төв Ази өөрчлөлтийн ирмэг дээр байна уу?7 сар 7. 8:00Б.Жигжид: Монгол Улсын шинэ мянганы хөгжил “Мянганы зам”-аас эхэлсэн7 сар 7. 8:00Цаг агаарын урьдчилсан мэдээ7 сар 7. 7:30В.Путин "Их 20"-ийн уулзалтад оролцохоор төлөвлөж байгааг ОХУ-ын ГХЯ мэдэгдлээ7 сар 7. 7:20Түүхэн товчоон: Орос-Дундад Иргэн улсын 1913 оны тунхаг7 сар 7. 6:40Энэ өдрийн зурхай7 сар 7. 6:35
 Facebook Twitter Youtube