М.Халиунбат: Ядаж л төмөр замтай, хөгжсөн боомттой бол байгаль дэлхийгээ хүнд даацын машинаар сүйтгээд байхгүй

6/ 22/ 2022    12 цаг 21 минут

“Торгоны зам” сангийн гүйцэтгэх захирал, эдийн засагч М.Халиунбаттай ярилцлаа.

-Монгол Улсын Засгийн газраас санаачлан “Шинэ сэргэлтийн бодлого”-ын хүрээнд улсын хөгжлийг хязгаарлаж буй зургаан багц асуудлыг тодорхойлж “Боомтын сэргэлт”-ийн асуудлыг нэн тэргүүнд тавьж, хөгжлийн төсөл, арга хэмжээнүүдийг төр-хувийн хэвшлийн түншлэл, хөрөнгө оруулагчдын идэвхтэй оролцоонд тулгуурлан хэрэгжүүлэхээр зорин ажиллана гэсэн. Таны бодлоор боомт гэдэг эдийн засгийн хувьд ямар ач холбогдолтой вэ?

-Боомт нь олон төрөлтэй гэдгийг эхлээд ойлгох хэрэгтэй болов уу. Ямар төрлийн урсгалыг нэвтрүүлж байгаагаас хамаараад боомтын тоноглол, хүчин чадал, хэмжээ, ажиллах хүчний чадамж гээд олон үзүүлэлт өөрчлөгдөнө. Монгол Улс бусдаас худалдан авч хэрэглэдэг буюу бидний ярьж дадсанаар импортын бүтээгдэхүүнээ хүлээн авдаг гол хоёр боомттой. Төмөр замаа дагасан байдаг шүү дээ. Харин бусад боомтоор хүлээж авч буй барааны хэмжээ харьцангуй бага. Энэ хоёр боомт нь эх газрын гүнд байрладаг онцлогтой. Өөрөөр хэлбэл, хамгийн хямд тээврийн хэрэгсэл болох далайн усан тээврийн боомтоос хол гэсэн үг. Далайн чанад дахь улсаас авах барааг бид төмөр зам эсвэл авто тээврээр тээвэрлэж авчирна. Евроазийн эх газрын улсуудаас мөн төмөр зам, авто тээврээр бараагаа татах боломжтой. Хэн бүхэнд ойлгомжтой мэт энэ нөхцөл байдлыг боомтын хөгжил ярихдаа мөн дээрх асуултад хариулахдаа бодох хэрэгтэй. Боомт бол тээврийн зангилаа, уулзвар цэг юм. Үүнийг тээврээс салгаж ярих утгагүй. Мэдээж тээврийн тухай яривал их урт яриа болно. Ачаанаасаа хамаараад жишээ нь хөргөлттэй байх шаардлагатай юу гээд л асуудал эхэлнэ. Хилийн боомт бол хянан шалгах, нэвтрүүлэх, техник тоноглол гээд цогц сэдэв. Боомтын хөгжлийг тээвэрлэх ачааныхаа тухай ярианаас эхэлнэ.

Импортын хуучин машин хэрэглээд байх уу эсвэл хүнсний бүтээгдэхүүн сонгох уу, алийг нь авах юм гэдгээ бодох ёстой болно. Тэгээд ачааны тоо, хэмжээ чухал. Өнгөрсөн жил гацсан ачааны дийлэнх нь автомашин байсан шүү дээ. Бидний хэрэглээ бидэнд ямар боомт хэрэгтэйг тодорхойлно. Яг үнэндээ импортын бүтээгдэхүүн бараг бүгд Улаанбаатар хотод ирсний дараа Монгол улс даяар тархдаг. Замын-Үүд боомт дээр цуглуулдаг, ялгадаг, салгадаг, хуваарилдаг тэндээс нь Монгол орон даяар тээвэрлэдэг байгууламж тоноглол байхгүй. Замын-Үүд зөвхөн дамжуулдаг. Эрээнд бид бараагаа цуглуулаад ачдаг. Эрээн талдаа боомтын функциональ чадвар нь нэмэгдсээр ирсэн.

-Зөвхөн импорт гэлтгүй экспортын бараагаа гаргах боомтын хувьд ч бид нэлээн хүндрэлтэй тулгараад байгаа?

-Тийм ээ, нөгөө талдаа экспортын бараа, түүхий эдийн урсгалыг дамжуулах боомт яригдана. Монгол байгалийн түүхий эдээ л гадагшаа гаргадаг. Тэр дундаа нүүрс, төмрийн хүдэр гэсэн овор ихтэй нурмаг ачаа тээвэрлэдэг. Ордууд нь голдуу урд хил рүүгээ дөхсөн байдаг ч бусад нутгаар тархсан нөөц ихтэй. Өнөөдрийг хүртэл гол ачааллаа авто тээврээр л нугалдаг, боомтууд нь авто тээврийн шаардлагыг хангах төдий тоноглолтой. Төмрийн хүдрээ төмөр замаар тээвэрлэхдээ Эрээнд буулгаж дахин ачдаг. Бас нүүрсээ хил хүргэж, буулгаад цааш дахин ачдаг. Дүгнээд хэлбэл, Монгол Улсын боомтууд эдийн засгийн өсөлтөд тулгуур болох хэмжээнд хүрээгүй. Байгалийн баялгаас олж байгаа болон олох боломжтой мөнгөөрөө тээвэр, логистикийн салбартаа хөрөнгө оруулалт хийж байж эдийн засаг өснө. Үгүй бол эдийн засаг маань энэ хэмжээндээ байсаар байх болно. 

-Сүүлийн үед Эрээний боомт хаагдахад бид ачаа бараагаа авч чадахгүй, эдийн засаг, нийгмийн амьдралд хүндрэл гарсан. Үүнтэй зэрэгцээд иргэдийн дунд одоо байгаа боомтоо бүрэн хүчин чадлаар ашигладаг болсныхоо дараа шинийг нээ гэх асуудал яригдаж буй?

 -Уул уурхайн түүхий эдийн онцлог нь тээвэрлэж, дахин дамжуулах тусам үнэд ордог, мөн хорогдол, алдагдал нь нэмэгддэг тул боомтууд нь ойрхон байх тусмаа л сайн шүү дээ. Ачиж, зөөж, буулгаж, дахин ачиж дамжуулсаар байвал алт шиг үнэтэй болох нүүрсийг хэн ч авахгүй. Тиймээс олон дахин ачиж буулгахгүйгээр, хямд тээвэрлэх нөхцөлийг бүрдүүлж байж ачаа маань эдийн засгийн утгаараа өрсөлдөх чадвартай болно.

-“Улс орнууд бодлогоор төдийлөн олон боомт нээгээд байдаггүй. Гэтэл манай улс хэтэрхий олон боомт хөгжүүлэх тухай ярих боллоо. Энэ нь үндэсний аюулгүй байдалтай ч холбоотой асуудал байдаг” гэх утга бүхий яриа гарч байгаа. Таны саналыг сонсоё?

-Хүчин чадал өндөртэй, олон боомттой байх нь эдийн засагт сайнаар л нөлөөлнө. Дэлхий нийтээр холболтын тухай ярьж, зүтгэж буй цагт бид ертөнцийн мухарт байх тухай яриад байдагт харамсдаг. Үндэсний аюулгүй байдлын талаар ярих гээд байгаа бол үтэр түргэн агаарын карго, тээврийн салбарыг хөгжүүлэх ёстой гэж хэлмээр байна. Хойд, урдах хөршид үүссэн нөхцөл байдлыг харцгааж байгаа биз дээ. Бид Азербайжан улс шиг агаарын том флоттой байсан бол логистикийн хүндрэлд өртөх нь бага байх юм. Цаашид дэлхий тогтвортой байх эсэх нь эргэлзээтэй үед заавал хийх ёстой зүйл бол энэ гэж бодож байна. Агаарын орон зай бидэнд арай илүү эрх чөлөөт байдлыг өгөхөөс гадна тус орон зайг чөлөөтэй байлгая гэсэн 1944 оны Чикагогийн тунхаглалаас улс орнууд тийм ч амархан ухрахгүй болов уу. Буянт-Ухаагаа ашиглаад агаарын тээврийн иж бүрэн боомттой болох юмсан. Агуулах сав, хяналтын бүс, ангаар энэ тэр гээд хөрөнгө шаардах ч хийх л хэрэгтэй. 

-Эдийн засгийн чуулган дээр ч Ерөнхий сайд Монгол Улс нэн тэргүүнд нүүрсээ экспортлох шаардлагатай гэж байлаа. Харин дэлхийн олон орон татгалзаж эхэллээ хэмээн зарлаж байна. Мэдээж манай экспортын гол бүтээгдэхүүн бол нүүрс. Хэрвээ нүүрс экспортлохоо боливол гэж та бодож үзсэн үү?

-Би хувьдаа нүүрс огт хэрэглэхгүй болно гэдэгт итгэхгүй байна. Коксжих нүүрсгүйгээр ган хийх үү. Эрчим хүчний нүүрсний хэрэглээг бууруулах тухай их ярьдаг ч энэ нь тийм амар зорилт биш. Зарим тэргүүлэгч эдийн засагтай улс нүүрсээр ажилладаг цахилгаан станцаа буцаагаад ашиглаад эхэлж байх шиг. Өөр өнцгөөс харвал бид одоо байгаа боломжоо бүрэн ашиглах хэрэгтэй. Аливаа хөрөнгө оруулалтыг хийхдээ дэлхийн төгсгөл хүртэл ажиллана гэж бодож тооцоолдоггүй. Тодорхой хугацаанд үр өгөөжөө өгөөд дуусах юм байна хэмээн бодож хийдэг. Тэгэхээр нүүрсээ ч боломжтой үедээ ашиглаад үр ашгийг нь хүртээд өнгөрнө гэж бодно шүү дээ.

-Монгол Улсын хөгжлийн дунд хугацааны бодлого болсон Шинэ сэргэлтийн бодлогын хүрээнд боомтыг хөгжлийг онцгойлсон. 14 боомтыг сонгож хөгжүүлэх тухай туссан. Гэхдээ эхнээсээ иргэдийн эсэргүүцэлтэй тулж байна л даа. Жишээ нь Цагаандэл уул боомт?

-Дэлхийн хөгжсөн хэсгийг харвал бүх төрлийн холболтын зангилаа болсон хотуудыг харж болно. Шилэн кабель, түүнийг дагасан дата төвүүд, нефть хийн хоолой, өндөр хурдны төмөр болон авто зам, нисэх онгоцны том буудлууд, эрчим хүч дамжуулах шугамуудаар холбогдсон хотуудад хөгжил гээч зүйл нь бий болдог. Тийм хоттой, тийм боомтуудтай улсууд нь хүчирхэгжсээр буй. Ойлгомжтой байгаа ийм жор, шийдэл рүү явахгүй, байгаагаараа үлдэнэ гэвэл бидний өөрсдийн сонголтын асуудал юм даа. Юу сайхан дур сайхан. 

-Ялангуяа орон нутгийн хөгжилд ямар нөлөө үзүүлэх вэ?

-Зам дагаж хөгжил гэдэг үгийг хүн бүр мэднэ дээ. Ядаж л иддэг, хэрэглэдэг зүйлс нь олдоцтой, сонголттой, хямд, чанартай болно. Цаашлаад ажлын байр, орлого нэмэгдэнэ. Мөнгөтэй болж байж амьдрах орчноо хүн сайжруулдаг. Төмөр замтай, хөгжсөн боомттой бол ядаж л байгаль дэлхийгээ хүнд даацын машинаар сүйтгээд байхгүй л дээ.

 

                                                                                                          Эх сурвалж: NPost.mn

  

0


Сэтгэгдэл (0)

⚠ Анхаар!
Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд Toim.mn хариуцлага хүлээхгүй.





ШИНЭ МЭДЭЭ

Үндэслэлгүйгээр үнэ нэмж ашиг олсон бол буцаагаад хураалгана59 минут 23 секундын өмнөНаадамчдад зориулж зургаан чиглэлд 56 автобус нэмж явуулна1 цаг 30 минутын өмнөГ.Өсөхбаяр аварга А.Сүхбат аваргын өмнө эрэмбэлэгдэнэ1 цаг 34 минутын өмнөӨнгөрсөн жилийн Хүй долоон худагт болсон барилдаанд шөвгөрсөн бөхчүүдэд цол олгох эсэхийг Ерөнхийлөгч шийднэ2 цаг 11 минутын өмнөСингапурын Хуримтлалын төв санг тэтгэврийн үйлчилгээтэй уялдуулсан туршлагыг нэвтрүүлнэ2 цаг 16 минутын өмнөНХОГ-аас Монгол Улсын гавьяат барилгачин төрлөө2 цаг 22 минутын өмнөАрдын жүжигчин Данзанваанчигийн Ухнаа нарт Хөдөлмөрийн баатар цол хүртээлээ3 цаг 22 минутын өмнөТаван удаагийн халдварт өвчний голомтыг удирдан ажилласан ХӨСҮТ-ийн М.Тунсагт ГАВЬЯАТ ЭМЧ цол хүртээлээ3 цаг 22 минутын өмнөУс хальсан байршилд шуурхай албаныхан ажиллаж байна3 цаг 23 минутын өмнөШатахуун импортын дундаж үнэ 830 долларт хүрч өсчээ3 цаг 51 минутын өмнөӨчигдөр 16 настай хүү туул голд живж амиа алджээ3 цаг 58 минутын өмнөУлсын баяр наадамд Баян-Өлгий аймгаас хамгийн олон харваач иржээ4 цаг 5 минутын өмнөЕрөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ Төрийн үйлчилгээг цахимжуулж эрчимтэй шинэчлэл хийж буйгаа танилцуулав4 цаг 7 минутын өмнөЗээлийн гэрээнд гарын үсэг зурсан бол үүрэг хүлээнэ4 цаг 14 минутын өмнөЛ.Оюун-Эрдэнэ: Сингапурын мэдлэгт суурилсан хөгжлийн туршлагыг Монголд нутагшуулах сонирхолтой байна4 цаг 20 минутын өмнөХүнсний хангамж, чанарын асуудлаар түр хороо байгууллаа5 цаг 36 минутын өмнөЛ.Наранбаяр: Орос, Монгол хоёр хэвлэлийн мэдэгдэл гаргаснаас өөр С.В.Лавровын айлчлалаар юу ч шийдсэнгүй5 цаг 43 минутын өмнөМанай улсад онгоцны түлш бусад улс орноос 28.8 хувиар илүү үнэтэй байна7 цаг 15 минутын өмнө"Архины татварыг нэмснээр чанар муутай архи ихээр үйлдвэрлэгдэж иргэдийн эрүүл мэндийг хохирооно"7 цаг 17 минутын өмнөГавьяаг нь Х.Бадамсүрэн хүртэж, гавыг нь Д.Эрдэнэбилэг зүүлээ7 цаг 21 минутын өмнөМонголын рагбичид Киргиз шигшээ багийг 69:7-гоор хожлоо7 цаг 27 минутын өмнөСудалгаа: Д.Өнөрболор, Ч.Ундрам, Г.Мөнхцэцэг нар сонгогчдоос хамгийн тааруу үнэлгээг авчээ7 цаг 35 минутын өмнөАнгараг, Саран дээр хүн амьдрахад тохиромжтой байгууламж барихаар төлөвлөж байна8 цаг 10 минутын өмнөЧикаго хотын төв талбайд Монголын соёлыг сурталчлах үйл ажиллагааг зохион байгуулжээ8 цаг 13 минутын өмнөЕБС-д ажиллах мэргэжлийн сэтгэл зүйчдийн сонгон шалгаруулалт эхэллээ8 цаг 41 минутын өмнөГазрын тосны бүтээгдэхүүний тухай хуульд нэмэлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцэхийг дэмжлээ8 цаг 50 минутын өмнөГ.Занданшатар: Эдийн засгийн голлох үзүүлэлтүүд сайжирна гэдэгт итгэж байна8 цаг 54 минутын өмнөХөрөнгө оруулалт бүтээн байгуулалтын ажлын гүйцэтгэгч компаниудын төлөөлөлтэй уулзалт зохион байгууллаа7 сар 7. 8:43Шри-Ланкийн Ерөнхийлөгч Путинаас тусламж хүсэв7 сар 7. 8:21ӨНӨӨДӨР: Үндэсний их баяр наадмын Урианхай сурын харваа эхэлнэ7 сар 7. 8:09Монгол Улсын Их Хурлын 2022 оны хаврын ээлжит чуулган өндөрлөлөө7 сар 7. 8:07Х.Энхтуяа: Олимпийн аварга болно гэж хүүдээ амласан7 сар 7. 8:05Хэвлэл мэдээллийн зөвлөлд ирсэн гомдлын агуулга, шийдвэрлэсэн байдалд дүн шинжилгээ хийлээ7 сар 7. 8:03Барилгын материалын үнийн өсөлтийг тооцож Сангийн яаманд хүргүүлнэ7 сар 7. 8:02Каракалпакстан дахь эсэргүүцлийн хөдөлгөөн: Төв Ази өөрчлөлтийн ирмэг дээр байна уу?7 сар 7. 8:00Б.Жигжид: Монгол Улсын шинэ мянганы хөгжил “Мянганы зам”-аас эхэлсэн7 сар 7. 8:00Цаг агаарын урьдчилсан мэдээ7 сар 7. 7:30В.Путин "Их 20"-ийн уулзалтад оролцохоор төлөвлөж байгааг ОХУ-ын ГХЯ мэдэгдлээ7 сар 7. 7:20Түүхэн товчоон: Орос-Дундад Иргэн улсын 1913 оны тунхаг7 сар 7. 6:40Энэ өдрийн зурхай7 сар 7. 6:35
 Facebook Twitter Youtube