Төрийн дээд Чингис хаан одон ба түүний бэлгэдэл

11/ 24/ 2022    6 цаг 30 минут

Өнөөдөр өвлийн тэргүүн сарын шинийн нэгэн. “Монгол бахархлын өдөр. Эл өдөр Монголчууд бүх нийтээр амарч, түүх соёл, ёс уламжлалаараа бахархаж, судлаж, хойч үедээ сурталчлан таниулж, хүндэтгэн өнгөрүүлдэг уламжлалтай.

Чингис хаан одон нь Монгол Улсын төрийн дээд, тэргүүн зэргийн одон бөгөөд анх энэ шагналыг 2002 онд Монгол Улсын хоёр дахь Ерөнхийлөгч Н.Багабандийн гаргасан санаачлагыг УИХ дэмжсэнээр 2005 оноос эхлэн  Үндэсний их баяр наадмаар буюу жил бүрийн долдугаар сарын 11-ний өдөр хүртээж байхаар анх тогтоосон байна. Энэ дагуу эхний 6 хүнийг шагнажээ.

Харин 2012 оны 1 сарын 9-ний өдрийн 4 тоот зарлигаар эзэн богд Чингис хааны мэндэлсэн огноог холбогдох ажлын хэсгийн дүгнэлт болон ШУА-ны саналд үндэслэн албан ёсны болгож, билгийн тооллын өвлийн тэргүүн сарын шинийн нэгэн гэж тогтоон, уг өдрийг "Монгол бахархлын өдөр" болгон тэмдэглэн өнгөрүүлж байхаар болсноор “Чингис хаан” одонг Их Монгол Улсыг үүсгэн байгуулсан их хааны төрсөн өдрөөр буюу өвлийн тэргүүн сарын шинийн нэгэн-“Монгол бахархлын өдөр”-өөр ёслол хүндэтгэлтэйгээр хүртээж байхаар тусгаж, өдгөө энэхүү дэг жаягийг баримталж байна.

Чингис хаан одонг хэнд олгодог вэ:

Чингис хаан одонгоор Монгол Улсын тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдал, үндэсний эв нэгдлийг бататган бэхжүүлэх, эх орондоо хүмүүнлэг, ардчилсан нийгэм цогцлуулан хөгжүүлэх, нийгэм, эдийн засаг, соёл, шинжлэх ухааны дэвшлийг хангах, төрт ёс, түүх соёлынхоо уламжлалыг гүнзгий судалж, хойч үедээ өвлүүлэх, тэдгээрийг дэлхийн бусад оронд сурталчлан таниулах үйлсэд жинтэй хувь нэмэр оруулж, төр, нийгэм, үндэстний өмнө онцгой гавьяа байгуулсан иргэнийг шагнаж, одонг  батламж, үнэмлэхийн хамт гардуулна

Чингис хаан одонгийн бэлгэдэл ба онцлог:

  • Чингис хаан одонгийн гол тэмдгийн дунд байх Их эзэн Чингис хааны хөрөг хөргийг цагаан алтаар товойлгон урласан байдаг.
  • Чингис хааны хөрөгний дэвсгэр өнгийг хөх өнгөөр урласан нь мөнх тэнгэрийг бэлгэддэг.
  • Чингис хааны хөргийг тойруулан босоо монгол бичгээр “Мөнх тэнгэрийн хүчин дор, Тэмүүжин Чингис хаан” гэж бичсэн байдаг.
  • Чингис хааны хөрөг болон монгол бичгээр бичсэн үгийг тойруулан шар алтаар хээлсэн.
  • Алунгуа эхийн домогт гардаг багцалсан эвт таван сумыг найман талд нь байрлуулж, бат бөх, эв найрамдыг бэлгэддэг. Багцалсан таван сумны дээр цагаан алт бүхий үнэт эрдэнийн очир алмаазыг шигтгэжээ.
  • Дөрвөн зүг, найман зовхист мандан бадрахыг бэлгэдэж нарны цацраг мэт дүрсэлсэн. Үүн дээр мөн найман үнэт эрдэнийн ширхэг бадмаараг чулууг шигтгэсэн байдаг.
  • Чингис хааны одонгийн оосор нь төгсөшгүйн бэлгэдэл өлзий хээ байх бөгөөд монголчуудын хувь заяа, ирээдүйг энэ хээ мэт мөнхөд үргэлжлэхийг бэлгэдэсэн.
  • Өлий хээгээр бүчлэгдсэн оосорт Чингисийн есөн хөлт цагаан туг байрлах ба түүнийг цагаан алтаар хийсэн. Том цагаан туг нь соёбо үсэгний доор байршдаг.
  • Гол тэмдгийн дээхэн талд Монгол төрийн сүлдний Соёмбо үсэг байдаг.

"Чингис хаан" одон хүртсэн эрхэмд төрөөс олгох урамшуулал:

  • Одон хүртэгч Монгол Улсын иргэнд тухайн үеийн ханшаар 9 цэн алттай тэнцэх хэмжээний мөнгөн шагнал, гадаадын иргэнд мөн тухайн үеийн ханшаар 9 цэн алттай тэнцэх хэмжээний мөнгөн шагнал эсвэл түүнтэй дүйцэх дурсгалын зүйлийг олгоно.
  • Мөн Монгол Улсын иргэнд Их Эзэн Чингис хааны өдөр буюу Их Эзэн Чингис хаан мэндэлсэн билгийн тооллын өвлийн тэргүүн сарын шинийн 1-ний өдөр Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн гарын бэлэг өгдөг.
  • Эл одонгоор шагнагдсан Монгол Улсын иргэн “Чингис хаан” одонг гардуулах ёслолын ажиллагаа, Үндэсний их баяр наадам, Үндсэн хуулийн өдөр, Цагаан сарын баярыг тохиолдуулан зохион байгуулах төрийн ёслолын арга хэмжээнд уригддаг.
  • Одонгоор шагнагдсан Монгол Улсын иргэн нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн гадаад улсад хийх албан ёсны айлчлалын бүрэлдэхүүнд багтах эрхтэй.

Монгол Улсын төрийн дээд шагнал-тэргүүн зэргийн одон “Чингис хаан” одон хүртэгсэд:

  1. 2005 онд Монгол Улсын анхны Ерөнхийлөгч Пунсалмаагийн Очирбат
  2. 2006 онд Төрийн шагналт хөгжмийн зохиолч Бямбасүрэнгийн Шарав
  3. 2009 онд Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан Дашийн Бямбасүрэн
  4. 2010 онд Төр, нийгмийн зүтгэлтэн Раднаасүмбэрэлийн Гончигдорж
  5. 2011 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч асан Нацагийн Багабанди
  6. 2012 онд УИХ-ын гишүүн асан Дамдины Дэмбэрэл
  7. 2013 онд Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан Думаагийн Содном
  8. 2014 онд нэрт эрдэмтэн, физикч Хавтгайн Намсрай
  9. 2015 онд Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, нэрт зохиолч, яруу найрагч Гомбожавын Мэнд-Ооёо
  10. 2016 онд Монгол Улсын гавьяат жүжигчин, дуурийн дуулаач Ганбаатарын Ариунбаатар
  11. 2017 онд Монгол Улсын гавьяат тамирчин, Монгол улсын хөдөлмөрийн баатаролимпын аварга Найдангийн Түвшинбаяр
  12. 2019 онд Монгол үндэстний хөгжмийг рок дуугаралттай хослуулсан Монгол рок буюу Хүннү рок урсгалаар тоглодог Хү хамтлаг
  13. 2021 онд Монгол улсаас сансарт ниссэн цорын ганц, дэлхийн 101 дэх, Азийн хоёр дахь сансрын нисгэгч бөгөөд нислэгийн инженер, хошууч генерал Жүгдэрдэмидийн Гүррагчаа шагнуулжээ.
  14. 2022 онд АНУ-ын иргэн,  эрдэмтэн, доктор, профессор, Монголын түүх, Чингис хааны тухай олон ном бүтээл туурвиж, дэлхий дахинд таниулсан  Жэк Уэтерфорд
  15. 2022 онд Монголын хөрсний гарал үүсэл, газар зүй, ангилал, үндсэн шинж чанар, үржил шим гэх мэт суурь судалгааг хийсэн. Улмаар суурь судалгаа бүхий онолыг боловсруулсан Газарзүйч, академич, доктор, профессор Д.Доржготов нар шагнагдана.
0


Сэтгэгдэл (0)

⚠ Анхаар!
Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд Toim.mn хариуцлага хүлээхгүй.





ШИНЭ МЭДЭЭ

УЕПГ: А.Адъяасүрэн гишүүний нүүрсний бизнес дагасан авлигын хэргийг хаагаагүй12 сар 6. 18:00Яс ба үений мөгөөрсний хорт хавдрын эмчилгээг ЭМД-ын сангаас бүрэн хариуцна12 сар 6. 17:04Хөгжлийн банк "Самурай" бондын эргэн төлөлтийн бүрэн барагдуулах боломжтой болсон гэв12 сар 6. 15:59О.Цогтгэрэл:МАН-ын гишүүд УИХ-ын танхимд бие биенээ нүүрсний хулгайчаар дуудсан баримт нь бий. Энэ тухай мэдээлэл хаана байна12 сар 6. 15:16"Чингис бондын өрийг бүрэн төллөө"хэмээн Засгийн газар мэдэгдэв12 сар 6. 14:20“Засагчандмань майнз” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал бусадтай бүлэглэн 19 сая долларын хохирол учруулсан хэргийг шүүхэд шилжүүлжээ12 сар 6. 13:39Ковидын үеэр У.Хүрэлсүх өрөвчхөн сэтгэлтэй болж жүжиглэн огцроход Ч.Ундрам сонгуулийн менежерээ БОАЖ-ын сайд болгосон12 сар 6. 12:31Л.Оюун-Эрдэнэ: Тогтолцооны томоохон шинэчлэл хийсэн тохиолдолд ард түмэндээ ахин сонгох эрх өгөх нь зүйтэй гэж үзэж байна12 сар 6. 12:13"Амгалан" ДЦС-д гарсан гэмтлийг засаж байна12 сар 6. 11:36“Элэг бүтэн Монгол” хөтөлбөрт зарцуулсан 230 тэрбумаа хэзээ тайлагнах вэ?12 сар 6. 10:53Б.Батхишиг алтан медаль хүртлээ12 сар 6. 9:44Н.Алтанхуяг: Бусдын "хашаа" давж өнгөлзмөөргүй байна12 сар 6. 9:41Өнөөдөр болох үйл явдлууд12 сар 6. 9:33Гацсан төслүүд буюу нүүрсний хулгайчдын бачаар...12 сар 6. 9:32ТЭД БИДНИЙ ТУХАЙ: Монголд авлигын эсрэг жагсаал эхэлж байна12 сар 6. 8:40"Financial Times" сонин Зеленскийг оны шилдэг хүнээр тодруулав12 сар 6. 8:26АНХААР: “Слава” брэндийн өттэй будаа зарагдаж байна12 сар 6. 7:30ЗАЛУУС: Бид дахиж 7 сарын 1-нийг хүсэхгүй байна12 сар 6. 7:30Орос Украины хэд хэдэн бүс нутагт дахин пуужингийн цохилт өгчээ12 сар 6. 7:23Дархлагдсан “Ажнай”-гийн даапаалсан мэдэгдлүүд12 сар 6. 7:20Түүхэн товчоон: Далан Түргэний хос толгойн зураг12 сар 6. 6:40Энэ өдрийн зурхай12 сар 6. 6:40Цаг агаарын урьдчилсан мэдээ12 сар 6. 6:30Усанд явах зам...12 сар 6. 6:30Жагсаал, цуглааныг албадан тараах тухай захирамжийг хүчингүй болголоо12 сар 6. 0:25ҮАБЗ-ийн зөвлөмжөөр Онц байдал зарлах тухай Ерөнхийлөгч зарлиг гаргана12 сар 5. 22:12"ТАВАНТОЛГОЙ ХК"-ийн ТУЗ-ын зөвлөлөөс уриалга гаргалаа12 сар 5. 20:41Хүүхдэдээ “тэсрэх бөмбөг”, " хиймэл дагуул" гэх зэргээр эх оронч нэр өгөхийг үүрэгджээ12 сар 5. 16:08Нүүрсний хулгайн асуудлаар УИХ нээлттэй сонсгол явуулна12 сар 5. 15:58Д.Амарбаясгалан: Засгийн газар шүгэл үлээгчийн үүргийг хангалттай гүйцэтгэж байгаа12 сар 5. 14:54116 мянган тонн сайжруулсан шахмал түлшний нөөц байна12 сар 5. 13:51С.Одонтуяа: Нүүрсний хулгайн асуудлаар нээлттэй сонсгол хийх шаардлагыг Ерөнхий сайдад тавьсан12 сар 5. 12:56ШШГЕГ-ын албан тушаалтнуудын хэргийг Прокурорт шилжүүлжээ12 сар 5. 12:29Коронавируст халдварын 61 тохиолдол батлагдав12 сар 5. 12:21Хуйвалдсанаа тэд шийтгэлээ, хулгайлснаа бид яах вэ Ерөнхий сайд аа12 сар 5. 11:53Т.Доржханд: Зарим нь үнэн сэтгэлээсээ, зарим нь зохион байгуулалттай талбай дээр гарч ирлээ12 сар 5. 11:49Ид шидийн түүх12 сар 5. 11:44С.Ганбаатар: У.Хүрэлсүх, Л.Оюун-Эрдэнэ, Г.Занданшатар гурав ажлаа хийхгүй байна12 сар 5. 11:27Нийтийн тээврийн 826 автобусанд өдөрт 134 тонн түлш зарцуулдаг12 сар 5. 11:23Индонезид галт уул дэлбэрчээ12 сар 5. 11:08
 Facebook Twitter Youtube