Түүхэн товчоон: Эрдэнэ засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг)

4/ 25/ 2024    6 цаг 55 минут
Чин улсын үеийн Халхын Сайн ноён аймгийн хошуу

 Халхын зүүн гарын Түмэнхэн сайн ноёны ахмад хүүгийн угсааны Тод эрдэнэ ноён 1688 онд албат ардыг дагуулан говийг туулан Чин улсад дагаар оржээ. Зүүнгарын Галдан бошогт хааны цэрэгтэй хүчлэн байлдаж явсан тул 1691 онд Долнуурын чуулганаар түүнийг засаг, улсын түшээ гүн өргөмжлөв. Үргүй тул өөрийн үеэл ах Цэвээндоржийн хүү Цэвээнноровыг үрчлэн авч тэжээгээд Чин улсын хааны хиа болгож нийслэл хотод суулгажээ. 1692 онд Тод эрдэнийг нас барахад түүний засаг тушаалыг төрсөн ах Убадад залгамжлуулав. 1712 онд Убадаг залгамжилсан түүний хүү Бамуг нас барахад Тод эрдэнийн үрчилсэн хүү Цэвээнноровыг засаг өргөмжлөн тус хошууг захируулжээ. 1719 онд Чин улсын  хааны зарлигаар цэрэг захиран VII Далай лам Галсанжамцыг хамгаалан Лхасад хүргэв. Түүнийг залгамжилсан хүү Цэмцэгжав нь цэргийн хэрэгт зүтгэн явсан тул бэйс, бэйлийн хэргэм дараан хүртэж 1757 онд төрийн жүн вангийн хэргэмээр шагнуулжээ. Тус хошууны нутаг нь зүүнш Энх даваа, өмнөш Хөөвөр, баруунш Тэжгэр гашуун, хойш Загийн эхэн, зүүн өмнөш Цагаан нуур, баруун өмнөш Хацавчийн эхэнд хүрчээ. 1911 онд Монгол улс тусгаар тогтнолоо сэргээн тунхаглахад тус хошууны засаг ноён Жамьяндоржид үе улиран эрдэнэ засаг цол хүртээсэн тул тус хошууг Сайн ноён ханы аймгийн Эрдэнэ засгийн хошуу хэмээн нэрлэх болов. 1923 оны засаг захиргааны шинэчлэлээр тус хошууг Цэцэрлэг мандлын аймгийн Богд хайрхан уулын хошуу хэмээн өөрчилж, Баян, Буянт, Бумбат, Тахилгат, Нарт, Тост, Холбоо, Чандмань уулын гэх сумдтай болгов. 1931 оны засаг захиргааны шинэчлэлээр хошуудыг татан буулгахад тус хошууны хуучин нутаг нь одоогийн Баянхонгор аймгийн Заг, Жаргалант сумдад бүхлээр Бууцагаан, Гурванбулаг сумдын нутагт багахан хэсэг нь хуваагдан орсон байна. (Б.Нацагдорж)

Засаг ноёдын үе залгамжлал

Тод Эрдэнэ

Засаг, улсын түшээ гүн

1691-1692

Убада

Засаг, улсад туслагч гүн

1692-1710

Баму

Засаг, улсад туслагч гүн

1710-1712

Цэвээнноров

Засаг, улсад туслагч гүн

1712-1732

Цэмцэгжав

Засаг, төрийн жүн ван

1732-1779

Гончигжав

Засаг, төрийн жүн ван

1779-1788

Дэмчигжав

Засаг, төрийн жүн ван

1788-1831

Түгжжав

Засаг, төрийн жүн ван

1831-1849

Дүйнхоржав

Засаг, төрийн жүн ван

1849-1857

Гэлэгжамц

Засаг, төрийн жүн ван

1857-1878

Чойсүрэнжав

Засаг, төрийн жүн ван

1878-1907

Жамьяндорж

Засаг, төрийн жүн ван, чин ван

1907-1923

 

Ашигласан ном зохиол

Jang Mu jokiyaba. Namyun, Banzaraγča mongγolčilaba. Mongγol-un qosiγu nutuγ-un temdeglel (dumda). Ündüsüten-ü keblel-ün qoriy-a. 1990

Майский И. Современная Монголия. Иркутск, 1921.

Сономдагва Ц. Монгол улсын засаг, захиргааны зохион байгуулалтын өөрчлөлт, шинэчлэл. Улаанбаатар, 1998. 

Шархүү Цэ. Дөрвөн аймгийн засаг хошуудын засаг ноёдын товч шастир. // Mongoru kenkyukai. Osaka, 1984. Vol.7, т.119-207. 

0


Сэтгэгдэл (0)

⚠ Анхаар!
Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд Toim.mn хариуцлага хүлээхгүй.





ШИНЭ МЭДЭЭ

Ашиглалтын хамгийн олон лиценз “МАК”, “Гацуурт” хоёрт, хайгуулынх "Цайна инвэстмент монголиа"-д байна5 сар 30. 7:26Үерийн эрсдэлтэй бүсэд голын голдирол өөрчлөн барьсан барилга, байгууламжийг буулган, даланг хүчитгэж байна5 сар 30. 7:24Б.Энх-Амгалан: Сонсголоор хэн нэгнийг гэмт хэрэгтэн буруутан болгож шүүхгүй5 сар 30. 7:19Улаанбаатарт бага зэргийн бороотой, +15...+17 градус дулаан байна5 сар 30. 7:08Зурхай:Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал эд, эдлэл, идээ, ундаа олно5 сар 30. 7:05УИХ-ын гишүүн асан Ц.Гарамжавыг АТГ-аас баривчилсан байна5 сар 29. 17:38Цэцэрлэгийн хүүхдийн өдрийн хоолны зардлыг 500 төгрөгөөр нэмэгдүүлнэ5 сар 29. 12:57Н.Өнөрцэцэгт холбогдох хэргийн шүүх хурлыг хаалттай хийнэ5 сар 29. 10:44Дүнжингараваас ХУД-ийн И-Март хүртэлх уулзварыг 6 хоног хааж, шинэчилнэ5 сар 29. 10:35Өнөөдөр: Олон улсын энхийг сахиулагчдын өдөр5 сар 29. 10:30ЭИ: Цаазын ялын тоо 2023 онд 30 хувиар нэмэгдсэн5 сар 29. 10:26ЗГ: Цэцэрлэгийн хүүхдийн хоолны зардлын хэмжээг шинэчлэн тогтоох тухай хэлэлцэж байна5 сар 29. 9:47Гэрээсээ дайжсан хүүхдүүдийн 60 гаруй хувь нь охид байна5 сар 29. 7:543х3-ын “Эмэгтэйчүүдийн Дэлхийн Гранпри" зургадугаар сард Улаанбаатарт болно5 сар 29. 7:49Улаанбаатарт бороотой, +14...+16 градус дулаан байна5 сар 29. 7:20Зурхай: Ургаа мод таслах, газрын ам нээх, гөлөг тэжээхэд муу өдөр5 сар 29. 7:17АН-аас Дорнодод дэвшихээр болсон хоёр найз хэн бэ5 сар 28. 12:35Түүхэн товчоон: КОМИНТЕРН (Коммунист Интернационал)5 сар 28. 8:20Б.Анхзаяа: Улс төрийн шинэ соёл хандлагыг түгээж, олон нийтэд танилцуулж чадсан улс төрийн хүчинд их боломж байна5 сар 28. 8:14Л.Гантөмөр: АН сонгуульд бэлэн. Бид Монголын ардчиллыг хамгаалж УИХ-ын сонгуульд оролцоно5 сар 28. 8:13Ли Син Жэ: БНСУ-ын Е9 виз илүү удаан хугацаанд албан ёсоор ажиллах боломж олгодог5 сар 28. 8:12Амралтын өдрүүдэд “Санал авах загвар гэр” ажиллана5 сар 28. 8:11Лу.Гантөмөр: Намын шийдвэр, намын даргын явуулсан нэрс нэг л байгаа5 сар 27. 14:29Үер усны аюулаа урьдчилан сэргийлэх, бэлтгэл байдлыг хангахыг орон нутгийн удирдлагуудад даалгалаа5 сар 27. 13:56Бурхан, шашны 82 ширхэг эд зүйлс хулгайлсан этгээд 7 жилийн дараа зарж борлуулах гэж байгаад баригджээ5 сар 27. 11:12Хүнсний 4 дүгээр дэлгүүрийн уулзвараас ШУТИС-ийн уулзвар хүртэлх авто замыг шинэчилнэ5 сар 27. 10:38Нэг дүгээрт ХҮҮХЭД ❤️5 сар 27. 8:09Зэсийн үнэ өсөж, гадаад худалдааны эргэлт 8.4 тэрбумд хүрэв5 сар 27. 7:49Түүхэн товчоон: Умард Хүннү5 сар 27. 7:46ЭХНИЙ ТОВЧ ЗӨРВӨЛ ҮЛДСЭН НЬ БҮГД БУРУУ5 сар 27. 7:43“Их-7”: Европт "гацсан" ОХУ-ын хөрөнгийн асуудлыг шийдвэрлэнэ5 сар 27. 7:41Монголын улстөрчид шунал шүглэсэн “чөтгөр, шуламнууд” болчихоод зовоож байна5 сар 27. 7:40Нам, эвслүүд нэр дэвшигчдийнхээ материалыг СЕХ-нд хүргүүллээ5 сар 27. 7:07Улаанбаатарт +24...+26 градус дулаан байна5 сар 27. 7:04Зурхай:Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал “Сайн нөхөртэй учирах” хэмээх сайн5 сар 27. 7:00Нэг дүгээрт ХҮҮХЭД ❤️5 сар 25. 11:04Эрдэмтэд дэлхийтэй ойролцоо хэмжээтэй, онолын хувьд амьдрал байх боломжтой гараг нээжээ5 сар 25. 10:55Ж.Цэвээнжав: Газрын тосны хуулийг урж хаядаггүй юм аа гэхэд хурдхан өөрчлөх ёстой5 сар 25. 10:53Ихэнх нутгаар бороо орж салхи шуургатай байх тул болзошгүй эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэхийг анхааруулав5 сар 24. 14:05Гамшгийн үед үүрэг гүйцэтгэх техник хэрэгслийн бэлэн байдал 68,4 хувьтай байна5 сар 24. 12:36
 Facebook Twitter Youtube