Түүхэн товчоон: Умард Хүннү

5/ 27/ 2024    7 цаг 46 минут

НТ 48 онд Хүннү гүрэн хоёр том хэсэгт хуваагдсаны нэг нь Умард Хүннү.

 

НТ 48 онд Хүннү гүрэн дотоод самууны улмаас Умард, Өмнөд болж бутарсан. Энэ хэрэгт Би шаньюй голлох үүрэг гүйцэтгэсэн гэж үздэг. Тэр өөрийн нөлөөн дор байсан найман аймгийн таван түмэн цэргийн хүчээр өөрийгөө шаньюй хэмээн зарлаж хууль ёсны шаньюйн эсрэг бослого гаргажээ. Ийнхүү Хүннүгийн нэгэн том хэсэг салан өмнө зүгт Хан улсад даган оржээ.

НТ 60-аад оноос Умард Хүннү салан тусгаарлалтын хямралаас аажмаар гарч дотоод байдал нь тогтворжиж ирсний зэрэгцээ гадагшаа хүчтэй бодлого явуулах болжээ. Умард Хятадын хилийн тойргуудыг амжилттай довтлохын зэрэгцээ Өмнөд хүннү нартай холбоо тогтоох оролдлогууд хийгджээ. 70-аад оны Умард Хүннү түүхийн талаар сурвалжийн мэдээ үгүй. Харин 80-аад оноос Умард Хүннүд дахин дотоодын самуун дэгдэж байдал тогтворгүй болсноос зарим овог аймгууд урагш нүүж Өмнөд Хүннүд ирж нэгдэх болсон байна.

Улмаар НТ 85 ба 89 онд Умард Хүннү өөрийн хуучин харъяат болох Сяньби нарт ихэд ялагдаж сулраад байх үед 93 онд өмнө талаас Хан улс ба Өмнөд Хүннү, дорно талаас Сяньби, умард зүгээс Динлиний довтолгоонд дарагдаж төрөө алджээ. Үүний улмаас Умард Хүннүгийн сүүлчийн шаньюй өөрийн албат нарыг авч баруун зүгт дүрвэн нүүж одсон юм. Тэдний зарим хэсэг Дундад Азид Юэбань нэрээр үлдсэн бол дийлэнх олонхи нь Ижил, Урал мөрний сав газарт хүрч, улмаар 370-аад онд Дорнод Европт очиж эзэнт гүрнээ байгуулсан түүхтэй. Мөн Дундад Азийн Цагаан Хүннү нар ямар нэгэн байдлаар Умард Хүннүтэй холбоотой. Хэдийгээр Умард Хүннү улс НТО 93 онд мөхсөн боловч хүннүчүүд урьдын адил одоогийн Монгол улсын нутагт оршин амьдарсаар байсан төдийгүй НТ 155 он хүртэл төр улсаа сэргээн байгуулах оролдлогууд хийсээр байсан болохыг сурвалжийн мэдээнээс үзэж болно. (Ц.Төрбат)

Ашигласан ном зохиол

Гумилев Л.Н. Хунну в Китае. СПб., 1994. 

Крадин Н.Н. Хүннү эзэнт улс. Орос хэлнээс орчуулсан Н.Ганбат. УБ., 2012.     

Монгол улсын түүх. Тэргүүн боть. УБ., 2004.

Хүннүгийн толь бичиг. Эрхлэн нийтлүүлсэн Ц.Төрбат. УБ., 2011. 

Хүннүгийн түүх соёл. Ред. Ж.Болдбаатар, П.Дэлгэржаргал. УБ., 2011.

0


Сэтгэгдэл (0)

⚠ Анхаар!
Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд Toim.mn хариуцлага хүлээхгүй.





ШИНЭ МЭДЭЭ

Ойрын өдрүүдэд нутгийн хойд хэсгээр дуу цахилгаантай аадар бороо орно6 сар 24. 14:05ЦЕГ: Хүүхдийн эрхийг зөрчсөн 82 иргэнд 24.600.000 төгрөгийн торгуулийн шийтгэл оногдуулав6 сар 24. 12:19ХҮЭК-т сонгуультай холбоотой гэм хэргийн шинжтэй 182 гомдол мэдээлэл иржээ6 сар 24. 12:09МАН-ын дарга, Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ: 2025 оныг залуучуудын жил болгоно6 сар 24. 12:05Нэр дэвшигч, нам, эвсэл хандив болон сонгуулийн зардлын тайлангаа Аудитын байгууллагад хүргүүлж, ил тод мэдээлнэ6 сар 24. 11:05Нам, эвслийн дарга нарын хамгийн олон давтамжтай “үгс”6 сар 24. 10:59ЭМД-ын шимтгэлээ 2019 оноос тасралтгүй төлснөөр тусламж үйлчилгээ авах боломжтой6 сар 24. 10:56Дүнжингарав худалдааны төвийн уулзвараас 133 дугаар сургууль хүртэлх авто замын өргөтгөлийн ажил хийгдэж байна6 сар 24. 10:51Нийтийн тээврийн үйлчилгээнд шинэ чиглэлүүд нэмлээ6 сар 24. 10:47Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн Бүгд Найрамдах Узбекистан Улсад хийх төрийн айлчлал эхэллээ6 сар 24. 10:42Р.Даваадорж: Төсвийн 5-7 тэрбумаар Сэлэнгэ аймагт “балгас” барьсан байхыг харлаа6 сар 24. 10:38Нийслэлийн хэмжээнд гамшгаас хамгаалах өндөржүүлсэн бэлэн байдлын зэрэгт шилжлээ6 сар 23. 16:54Гэр, хашаа, гудамж, талбайд ус орсон 70 дуудлага, мэдээллийн дагуу ажиллалаа6 сар 21. 20:20Үерийн далан халих эрсдэлээс сэргийлж Дунд голын төгсгөлд зөвшөөрөлгүй барьсан түр замыг сэтэллээ6 сар 21. 13:36Иргэдийн аюулгүй байдлыг хангаж, бэлэн байдалд ажиллаж байна6 сар 21. 10:45Шар хоолойн 3 км автозамын ажил удахгүй эхэлнэ6 сар 21. 10:39Ц.Энхбат: Үр хүүхдэдээ новшийн нийгэм үлдээчхээд “би сошиал дээр зөндөө сэтгэгдэл бичсэн” гээд сууж баймааргүй байна6 сар 21. 10:36Монгол Улсын Арслан Б.Ганбат: Б.Заяабал бол бэлтгэгдсэн төрийн хүн6 сар 19. 20:22С.Батсайхан: Ус зайлуулах шугам угсарсан газруудад үзлэг хийхэд ус тунасан асуудал гараагүй6 сар 19. 19:23Б.Заяабал: Баруун бүст Ховдын цементийн үйлдвэртэй адил том оврын гангийн үйлдвэр байгуулахаар мөрийн хөтөлбөрт туссан6 сар 19. 13:55Хотын реформын автор Э.Бат-Амгалан6 сар 19. 13:09Д.Оюунбат: Өчигдөр шөнө орсон аадраар үерийн нөхцөл байдал үүсээгүй6 сар 19. 10:32Сайдын дэвшсэн тойрогт пуужингийн хуртай6 сар 19. 9:49Туркийн нэг ч аяллын компанид агнуурын тусгай зөвшөөрөл олгоогүй6 сар 19. 9:12Нийслэл 2024 онд багтан бонд гаргаж, дотоодын зах зээлд арилжаална6 сар 19. 9:05НӨАТ-ын сугалааны тохирол явагдана6 сар 19. 8:54Хүнийг 48 цагийн дотор үхэлд хүргэх аюултай, “эдээр хооллодог” нянгийн өвчлөл Японд тархаад байна6 сар 19. 8:49Улаанбаатарт дуу цахилгаатай бороотой6 сар 19. 8:43Зурхай: Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал жаргал ирнэ6 сар 19. 8:41Завхан аймагт болсон үерт 5 багийн 158 өрх өртжээ6 сар 18. 21:33Харцага Ц.Бямба-Отгонд Улсын арслан цолыг нөхөн олгов6 сар 17. 11:41Төв цэнгэлдэх хүрээлэнгийн гадна талбайн ногоон байгууламжийн ажил 40 хувьтай үргэлжилж байна6 сар 17. 10:39Улаанбаатарт +29...+31 градус дулаан байна6 сар 17. 8:16Зурхай: Сэтгэлд сэвтэй газар очиход муу6 сар 17. 8:14Ардчилсан намын дарга Лу.Гантөмөр эмгэнэл илэрхийллээ6 сар 17. 8:02Б.Заяабал: "Шинэ хоршоо" хөтөлбөр амжилттай хэрэгжиж байна6 сар 15. 16:47Шинэ хоршоологчдод алдаа оноогоо дэнслэх судалгаа, туршлага хэрэгтэй6 сар 15. 16:28Ричард Бреслин: Улаанбаатар хотын төв цэнгэлдэх хүрээлэнг бүрэн шинэчлэх шаардлагатай6 сар 14. 17:00“ASIAN FOLK” АЗИЙН ХОТУУДЫН АРДЫН УРЛАГ, ГАР УРЛАЛЫН НААДАМ ЭХЭЛЛЭЭ6 сар 14. 14:25Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ 30 саяын машин, 364 саяын орон сууцтай6 сар 14. 9:11
 Facebook Twitter Youtube