Түүхэн товчоон

Монгол улс НҮБ-д элссэн түүхэн өдөрт: Дилав хутагт Б.Жамсранжав

 Шинэ үеийн тагнуулын байгууллага 1922 онд Дотоодыг хамгаалах газар нэртэйгээр байгуулагдсан үеэсээ эхлэн улсынхаа тусгаар тогтнол, аюулгүй байдлыг хангахын төлөө олон арван тагнуулын арга хэмжээ хэрэгжүүлж ирсэний томоохонд тооцогдох нь Дилав хутагт Б.Жамсранжавыг гадаадад суурьшуулсан тагнуулын арга хэмжээ байв.  

~ Огноо: 10-27, 11:45 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 2
Түүхэн товчоон: "Хамниган"

Бага Азийн нутагт томилогдсон анхны монгол захирагч.   Чингис хааны хорчи ноёдын нэг бөгөөд сурвалж бичигт Чормаган ба Чормагун гэж тэмдэглэдэг. Ойрхи болон Бага Ази дахь нутагт томилогдсон анхны монгол захирагч билээ.  1218-1223 онд Хорезмын улсыг эзлэхэд оролцож Зэв, Сүбэдэй нарын хамт Кавказ хийгээд Оросын тал нутагт дайран орж Кипчакуудын эсрэг дайтаж байв

~ Огноо: 10-27, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Эсэн тайш"

XV зууны дунд үеийн Ойрадын тайш бөгөөд Монголын хаан.   Эсэний эцэг Тогоон нь Ойрадын олон аймгийг нэгтгэн, Ойрадын холбоог байгуулжээ. Улмаар Хубилайн шууд угсааны Тогтобухыг их хаан өргөмжилж, өөрөө тайш болж төрийн эрхийг атгаж байв

~ Огноо: 10-25, 16:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 1
Түүхэн товчоон: "Хүлэгү ил хаан"

Бага Ази, Ирак, Ираны нутагт Монголын Ил хаант улсыг үндэслэн байгуулагч, анхны Ил хаан.   Хүлэгү бол Толуйн зургаадугаар хөвгүүн, түүний эх нь Сорхогтани бэхи хатан болно. Мөнх, Хубилай, Аригбөх нартай ах дүү болно

~ Огноо: 10-25, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Төмөр хаан"

Төмөр хаан Өлзийт бол Хубилай Сэцэн хааны ач болно. Хубилай Сэцэн хаан өөрийн хөвгүүн Чингэмийг хаан сууринд залгамжлуулахаар хунтайж өргөмжилсөн боловч Хубилай хааныг амьд сэрүүн байхад нас баржээ. Ингээд түүний 3-р хөвгүүн Төмөрийг суурин залгамжлах хунтайжаар өргөмжлөв.

~ Огноо: 10-24, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Алтан хан"

Монголын Түмэд түмний тэргүүн бөгөөд Монгол оронд бурхны шашныг дахин дэлгэрүүлсэн улс төрийн зүтгэлтэн.   Алтан нь Чингис хааны 17-р үеийн ач бөгөөд XVI зууны сүүлчийн хагаст Түмэд түмнийг захирч байв. Түүний эцэг нь баруун түмний жонон бөгөөд Боди Алаг хааныг балчир байх цагт хэсэг хугацаанд төрийн эрх барьж байв

~ Огноо: 10-23, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Их засаг"

Дөчин дөрвөн хоёрын Монгол улсын хаан (1415-1425).   Эсэхү бол Ойрадын Хэрнүүдийн ноён Үгэчи хашихагийн хүү. Дэлбэг хааныг нас барсны дараа 1415 онд хаан суужээ. Түүнийг бас Ойрадай хаан гэж нэрлэж байжээ. Түүний хаанчлалын жилүүдэд болсон гол үйл явдал нь Монгол-Ойрадын дайн тулалдаан байлаа

~ Огноо: 10-22, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Онниуд"

Зүүн Монголын угсаатны бүлэг   Их Монгол Юань улсын үед их хаан алтан ургийн гишүүд болон Чингис хааны дүү нарын угсааны ноёдод эзлэгдсэн Хятад, Нангиад орноос хувь эзэмшил хуваан олгож, ван цол зүүлгэж байв. Дунд үеийн Монгол хэлнээ ван цолыг он хэмээн дууддаг тул тэдгээр вангуудын эзэмшлийг онлигууд (ван+лиг–ууд) хэмээн нэрлэж байсан нь хожим сунжран оннигуд, онниуд хэмээн дуудагдах болжээ

~ Огноо: 10-21, 17:10 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Хүннүгийн тамга"

Хүннү гүрний хаадын төрийн тамга ба овгийн тамга.   Хүннү нарт төрийн тамга байсныг нотлох хэд хэдэн мэдээ хятад сурвалжид байна. Эдгээр нь НТӨ 51 онд Хан улсад албан ёсны айлчлал хийсэн Хуханье шаньюйд Сюань-ди хуанди их хэмжээний үнэт бэлэг барьсны дотор төрийн шижир алтан тамга байсан, Ван Ман энэхүү “Хүннүгийн шаньюйн төрийн тамга” гэсэн бичигтэй алтан тамгыг хуурч эвдүүлэн өөр ерийн тамгаар сольсон, НТ 90 онд Умард Хүннүгийн шаньюйд төрийн хаш тамга байсан, НТ 220 онд Вэй улсыг үндэслэгч Цао Цао Өмнөд Хүннүгийн Хучуцюань шаньюйд үнэт бэлэг, төрийн тамга өгсөн зэрэг мэдээнүүд юм

~ Огноо: 10-21, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Харчин"

Манж Чин улсыг эсэргүүцсэн бослогын удирдагч.   Бүрни бол Лигдэн хааны ач бөгөөд Чин улсыг эсэргүүцсэн Өвөр Монголын бослогын удирдагч болно. 1634 онд Лигдэн хаан нас барж 1635 онд түүний хөвгүүн Эжэй Хонгор Манжид хураагдан гүнж шагнуулж чин ван өргөмжлөгджээ

~ Огноо: 10-20, 16:20 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
ТҮҮХЭН ӨДӨР: 1945 оны 10 дугаар сарын 20

Монголчуудын XX зууны түүх бол тусгаар тогтнолоо олох, баталгаажуулах, олон улсад хүлээн зөвшөөрүүлэх тэмцлийн түүх байсан бөгөөд 1911 оны үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөнөөр төрийн тусгаар тогтнолоо зарласан тэр үеэс эхлээд тусгаар тогтнолоо дэлхийн бусад улсуудаар хүлээн зөвшөөрүүлэх алхмыг хийж эхэлсэн боловч тухайн үеийн их гүрнүүдийн бодлого, үйл ажиллагаанаас шалтгаалаад төдийлөн үр дүнд хүрч чадахгүй байсаар 1945 онтой золгосон.

~ Огноо: 10-20, 11:45 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Бодончар"

Их Монгол улсаас өмнөх үеийн түүхэн хүн.   Бодончар бол Боржигин овгийн өвөг дээдэс болно. Алунгоо эхийн гэрлээр жирэмсэлсэн гурван хөвгүүний нэг нь бөлгөө

~ Огноо: 10-20, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Билгэ"

Түрэгийн хожуу хаант улсын дөрөвдэх хаан   Билгэ Могиляныг 684 онд Иньшань ууланд төрсөн гэж үздэг. Могилян (默棘連) нэрийг эрдэмтэд монгол хэлний “Мэргэн” гэсэн үгийн үгчилсэн дуудлага гэж тайлбарладаг

~ Огноо: 10-19, 16:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Сяньби улс"

Монгол хэлт эртний овог, аймгуудын байгуулсан хоёрдахь төр улс, хаант засаглалтай   Сяньбичууд тархай бутархай хэвээр байсаар II зууны дунд үе хүрчээ. Сяньбийн Сухэ аймгийн тэргүүн Таньшихуай (136-186 он) арван тав, зургаа настайдаа эрэлхэг, цовоо сэргэлэнгээрээ олонд гайхагдаж удалгүй Сяньбийн их толгойлогч, хаан болжээ

~ Огноо: 10-19, 7:20 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Мугулюй"

Жужаны хаадын ургийг үүсгэсэн дээд өвгийг Мугулюй (Монгол) гэдэг.   Тоба (Табгач)-гийн Их Вэй улсын судар (Вэй шу)-т Ливэй хааны (220-272) сүүлээр Табгачийн морьт цэрэг тонуул хийж явахдаа үс нь хөмсөг хавиас эхэлж ургасан, овгийн нэр, өөрийн нэрээ сайн хэлж мэдэхгүй жаал хүү олзолжээ. Олзолсон эзэн нь түүнийг Мугулюй гэж нэрлэв

~ Огноо: 10-18, 15:36 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Хайсан хаан"

Юань улсын эцэс үеийн улс төрийн зүтгэлтэн, цэргийн жанжин.   Есү анхандаа Хуайнань-ы салбар шумиюань-ы фуши (淮南行樞密院副使), Шумиюань-ы хэргийг бүхнийг мэдэгч (同知樞密院事) зэрэг алба хашиж байв. 1354 онд Тогтоо чэнсян-г дагалдан Сюйчжоу (徐州)-д улаан алчууртны бослогын нэгэн толгойлогч Чжи Мали (芝麻李)-г дарсны учир Чжунчжэнюань-ы хэргийг бүхнийг мэдэгч (同知中政院事) тушаал хүртэв

~ Огноо: 10-18, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Толуй"

Чингис хааны Бөртэ хатнаас төрсөн отгон хөвгүүн, Их Монгол улсын төрийн хэргийг хамаарагч (1227-1229).   Толуй нь их хааны ширээнд албан ёсоор суугаагүй боловч, “Их ноён” цолтой ихээхэн нөлөө бүхий хүн байв. Чингис хаан хөвгүүддээ хувь эзэмшил хуваан өгөхөд Толуй отгон хүүгийн хувиар уугуул монгол нутгийг захирах болжээ. Толуй ихэнхдээ эцгийнхээ дэргэд байж, төрийн хэргийн талаар зөвлөлдөж, аян дайнд оролцдог байв. Чингис хаан 1211 оноос Алтан улсын эсрэг довтолж эхлэхэд Толуй эцгээ дагалдан 1214 онд Хэбэй, Шаньдун мужийг эрхэндээ оруулжээ

~ Огноо: 10-17, 11:44 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Есүхэй баатар"

Их Монгол улс байгуулагдахаас өмнөх үеийн Монгол аймгийн ахлагч бөгөөд улс төрийн зүтгэлтэн.   Есүхэй баатар бол Чингис хааны эцэг бөгөөд Монгол туургатныг нэгтгэх их үйл хэрэгт биечлэн оролцож явсан түүхэн хүн болно. Есүхэй баатрын өвөг эцэг бол Хамаг Монголыг захирсан Хабул хаан болно

~ Огноо: 10-16, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Уйгур улс"

Эртний сурвалжит токуз огуз (өндөр тэрэгтэн) аймгуудын байгуулсан төр улс   Шинжаан, Зүүнгараар нутаглаж байсан динлинчүүд НТӨ III зууны сүүлээр Хүннүд эзлэгдсэн билээ. Тэдний удмын өндөр тэрэгтэн аймгууд III-IV зууны үед Монгол орны баруун болон төвийн бүсийн баруун этгээдээд нүүн ирж суурьшжээ. Жужан (Нирун) улсад 400 онд эзлэгдсэн

~ Огноо: 10-15, 16:30 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Гүнбилиг жонон"

Их Монгол улсын гутгаар их хаан (1246-1248).   Гүюг нь Чингис хааны гутгаар хөвүүн Өгэдэйн ууган хүү бөгөөд түүнийг хаанд өргөмжлөх их хуралдай 1246 оны 6-7 сард Өгэдэй хааны зуслан Тамирын Шар ордны газар болжээ. Хуралдайд гадна дотноос ирсэн зөвхөн элч, төлөөлөгч нарын тоо 4 000 гарч байжээ. Эн тэргүүнд Толуйн хатан Сорхугтани бэхи хөвүүдийн хамт, дорно зүгээс Отчигин ноён, Илжигидэй ноён нар, өрнө зүгээс Хархүлэг, Есөнмөнх, Бүри, Байдар, Есөнтөмөр тэргүүтэй Цагаадайн үр ач нар, бас Оросын Суздаль мужийн ван Ярослав, Хятад, Солонгост байсан хэсэг ноёд, Багдад, Исмайл, Франц зэрэг улс орны элч нар хүрэлцэн ирсэн бөгөөд Ромын пап ламын илгээсэн католик шашны доминикан ёсны гэлэн Плано Карпини тэргүүтэй хүмүүс байлцсан байна

~ Огноо: 10-15, 14:29 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Тоорил хан"

Хэрэйдийн ханлигийн хан.   Тоорил Ван хан бол Монголын өндөрлөгт ихээхэн нөлөөтэй хүний нэг нь байжээ. Түүний эцэг Хурчагус Буйруг хаан нас эцэслэсний дараа тэрээр хаан ширээний төлөө хэдэн ах дүү нар ба ач нараа хөнөөж өөрөө хаан болжээ

~ Огноо: 10-15, 7:50 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Тугтөмөр хаан"

Юань улсын 9 дэх хаан.   Тугтөмөр бол Хайсан Хүлэг хааны хоёрдугаар хөвгүүн бөгөөд Их Юань улсын 9 дэх хаан болно. Шидбал Нинцзун хаан их ор залгамжилсны дараа Хайсан Хүлэг хааны хөвгүүд хаан сууринд өрсөлдөхөөс болгоомжилж 1323 онд Тугтөмөрийг Хуай ван өргөмжилж одоогийн Цзянсу мужийн Наньцзин хотыг сахин суулгажээ.1328 онд Есөнтөмөр хаан Шанду  хотод нас нөгчсөнд Шанду хотыг сахин суусан Давлат шах, Ванчин зэрэг түшмэл, түүний хөвгүүн Асугиваг хаан өргөмжилжээ

~ Огноо: 10-14, 15:30 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Хотул хаан"

Хамаг Монгол улсын төрийн зүтгэлтэн.   Хотул бол Хамаг Монгол улсын гуравдагч хаан бөгөөд түүний эцэг нь Хамаг Монгол улсын анхны хаан Хабул болно. Хабул хаанаас Охинбархаг, Бартанбаатар, Хутагт Мөнгөр, Хотул, Хулан, Хадаган, Төдөгэн зэрэг 7 хөвгүүнтэй. Хабул хааны гэрээсээр Амбагай хаан суусан боловч Татар иргэнд баригдаж Алтан улсад хүргэгдэн хөнөөгджээ

~ Огноо: 10-14, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Батмөнх хаан"

Дөчин дөрвөн хоёрын Монгол улсын их хаан (1480-1517).   Батмөнх бол Баянмөнх Болох жононгийн хүү бөгөөд багадаа эцэг эхээсээ хагацжээ. Төмөрхадаг гэгч хүн түүнийг гэртээ өсгөж, улмаар Мандухай хатанд хүргэж өгчээ

~ Огноо: 10-13, 16:25 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Тогоонтөмөр хаан"

Юань улсын сүүлчийн хаан (1333-1370).   Монгол цол нь Ухаант хаан. Хошила (бас Хүслэн гэх нь буй) хааны ахмад хөвгүүн. Тогоонтөмөр өөрийн эцэг Хошила-гийн үхэлд буруутгагдан бага насандаа Корйө-гийн Тэчхөн арал ба Гуанси (廣西)-гийн Гуэлинь (桂林) зэрэг газарт цөлөгдөж байв

~ Огноо: 10-13, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Бөртэ хатан"

Чингис хааны их хатан.   Бөртэ хатан бол Чингис хааны авааль гэргий бөгөөд Дай Сэцэний охин болно. Тэрээр 1170-аад оны үеэр Боржигин овгийн Тэмүжинтэй сүй тогтож, 1178 онд ураг барилджээ

~ Огноо: 10-12, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Түүхэн товчоон: "Өөлд"

Дөрвөн Ойрадыг бүрдүүлэгч нэгэн аймаг бөгөөд Монгол улс, БНХАУ-д бөөнөөр оршин суудаг монгол угсаатны бүлэг.   Ойрадын түүхэн сурвалжийг үндсэлбэл Эсэн хааны ач Хамаг тайш XV зууны 80-аад оны сүүлчээр Цоросын дотроос албат таслан аваад, түүнийгээ Өөлд гэжээ. Ийнхүү өөлдүүд Ойрадын нэг аймаг болж түүхийн тавцан дээр гарч иржээ. Гэвч Ойрадын ноёдын эрх мэдэл, харьяат ардаа булаацалдсан тэмцэл даамжран 1490-ээд оны дундуур Өөлд, Цорос хоёр хоорондоо дайтжээ

~ Огноо: 10-11, 17:27 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Сүбээдэй

Их Монгол улсын үеийн гарамгай цэргийн жанжин.   Сүбээдэй бол Жарчиуд аймгийн Урианхай овгийн хүн. Тэрээр Монгол улсын төрийн төлөө насан турш үнэнч шударгаар хичээн зүтгэжээ

~ Огноо: 10-11, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Аригбөх

Их Монгол улсын их хаан.   Аригбөх нь Их Монгол улсын 5 дахь их хаан бөгөөд ах Хубилайтай хаан ширээний төлөө өрсөлдөж байсан хүн билээ. 1259 оны зун Монголын их хаан Мөнх Өмнөд Сүн улсын эсрэг аян дайн хийж яваад нас барав. Тэгмэгц түүний орыг залгамжлахын төлөө түүний дүү нар болох Хубилай, Аригбөх нарын хооронд тэмцэл өрнөжээ

~ Огноо: 10-10, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Тататунга

Их Монгол улсын үеийн бичгийн түшмэл.   Тататунга уйгур гаралтай бөгөөд Таян хааны тамга эрхэлсэн их түшмэл байжээ. 1204 онд Чингис хаан Найман аймгийн Таян хааныг байлдан ялж Найман улсыг мөхөөжээ

~ Огноо: 10-9, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 1
Аттила

XII зууны эхэн хагасын үеийн Хэрэйдийн ванлигийн улс төрийн зүтгэлтэн.   Гүр хан бол Хэрэйдийн түүхэнд нэр нь үлдсэн хамгийн эртний Буюруг хан Маркусын отгон хүү юм. Хэрэйдийн ханлигийн төрийн мэдлийг Маркус ханыг нас барсан даруйд түүний хөвгүүдээс хэн нь ч залгаж эзлээгүй

~ Огноо: 10-8, 16:54 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Өмнөд Хүннү

НТ 48 онд Хүннү гүрэн хоёр том хэсэгт хуваагдсаны нэг нь Өмнөд Хүннү болно.

~ Огноо: 10-8, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Алангоа

XV зууны сурвалжид Алангоа хатныг дүрсэлсэн нь. Subj-i Pandjane, XV зуун

~ Огноо: 10-7, 16:55 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Шихихутуг

Их Монгол улсын анхны заргач, хууль ёсыг сахиулагч, XIII зууны үеийн улс төрийн зүтгэлтэн, цэргийн жанжин   1196 онд Чингис хаан Татар аймгийг байлдаж яваад тэдний хоргодож байсан  Нарату шүтээнээс алтан ээмэг, дөрөвчит булгаар доторлосон таж торгон элгэвчтэй өчүүхэн хөвгүүнийг олж Өэлүн эхэд авчирч өгөхөд сайн хүний үр буй за хэмээн Шихихутуг хэмээн нэрлэж өсгөжээ. 1206 онд Чингис хаан Их Монгол улсыг байгуулаад Шихихутугийг Их заргачаар өргөмжилж, улс байгуулахад гүйцэтгэсэн гавьяаг нь үнэлж мянганы ноёноор томилжээ. Түүнийг дархан болгож хүссэн цагтаа хаанд бараалхах, есөн алдал алдахад ял хэлэлцэхгүй болжээ

~ Огноо: 10-7, 7:20 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Сорхугтани хатан

Чингис хааны отгон хүү Толуйн их хатан.   Хэрэйдийн ноён Жаха хамбу 1203 онд Чингис хаанд дагаар орох үед өөрийн охин Сорхугтани-г Чингис хааны отгон хүү Толуйд гэргий болгон өгчээ. Түүний нөхөр Толуй өөрийн эцэг Чингис хаан, ах Өгэдэйн хамт аян дайнд байнга морддог байсан тул хөвгүүдээ өсгөж хүмүүжүүлэх ажлыг Сорхугтани хатан хариуцаж байв

~ Огноо: 10-6, 17:18 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Гүюг хаан

Дөчин дөрвөн хоёрын Монгол улсын сүүлчийн их хаан (1604-1634).   Лигдэн 1604 онд өвөг эцэг Буян Сэцэн хааныг залгамжлан хаан ширээнд суужээ. Тэрээр биеэ даах хандлагатай байсан Монголын аймаг ханлигуудыг нэгтгэн, их хааны төвлөрсөн засаглалыг бэхжүүлэхийг оролдож байв

~ Огноо: 10-6, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Мэргэд

XII-XIII зууны үеийн монгол аймгийн нэг.   Мэргэд нь гурван багавтар аймгийн холбоо байдалтай оршиж байв. Мэргэд гэдэг нь “мэргэн хүмүүс” гэсэн утгатай үг юм

~ Огноо: 10-5, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Зэлмэ

Их Монгол улсын үеийн улс төрийн зүтгэлтэн, цэргийн жанжин.   Зэлмэ бол Урианхай овгийн Жарчиудай өвгөний хүү бөгөөд Чингис хааны унаган багын найз болон дөрвөн нохой, есөн өрлөгийн нэг билээ. Чингис хааныг анх мэндлэх үед Жарчиудай өвгөн булган өлгий хүргэж хүүгээ Тэмүжинд үйлчлүүлэхээр өгөхийг амласан билээ

~ Огноо: 10-4, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Хасар

Их Монгол улсын үеийн улс төрийн зүтгэлтэн.   Хасар бол Есүхэй баатрын хоёрдугаар хөвгүүн. 1164 онд Өэлүн эхээс төржээ

~ Огноо: 10-3, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Хабул хаан

Хабул бол Хамаг Монгол аймгийн үеийн анхны хаан.   Хабул хаан бол Чингис хааны элэнц өвөг болно. XII зууны дунд үеэр Хабул хаан Монгол Тайчууд голлосон Хамаг Монгол аймгийг нэгтгэн захирч 1147 онд хаанд өргөмжлөгджээ

~ Огноо: 10-2, 7:20 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Цахар түмэн

XV зуунаас хойш Зүүн Монголыг бүрдүүлэгч 6 түмний нэг, их хааны шууд харьяаны түмэн.   Цахар бол XV зуунаас хойш Зүүн Монголын Зүүн 3 түмний нэг бөгөөд Хишигтэн, Хуучид, Аохан, Найман, Сүнид, Үзэмчин, Алагчууд, Хэмчигүд гэсэн 8 отгоос бүрдэж байв. Цахар нь XVI зуунаас хойш их хааны шууд харьяаны аймаг болжээ

~ Огноо: 10-1, 16:45 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Жамуха

Жамуха, Ван хан Тоорил, Тэмүжин нарын удирдсан Буур хээрийн тулалдаанд зориулан 1990 онд босгосон хөшөө

~ Огноо: 10-1, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Нирун

Алан гоагийн гурван хөвгүүн, тэдний удмынхнаас эхтэй аймгуудыг нэрлэдэг.   Нирун аймаг нь барагцаагаар X зууны эцэс XI зууны үед бүрэлдсэн бололтой. Дарлигин монгол уг эхтэй

~ Огноо: 9-30, 16:02 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Зэв

Их Монгол улсын үеийн улс төрийн зүтгэлтэн, цэргийн жанжин.   Зэвийн жинхэнэ нэрийг Зургаадай гэдэг. Уул нь Тайчууд аймгийн харьяат мэргэн харваач хүн байжээ

~ Огноо: 9-30, 8:30 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Зүчи

Чингис хааны ууган хүү. Зүчийн улс буюу хожим Алтан ордны хэмээн нэрлэгдэх болсон улсыг үндэслэгч

~ Огноо: 9-29, 17:21 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Мөнх хаан

Их Монгол улсын төрийг барьсан дөрөвдэх их хаан (1251-1259).   1248 онд Гүюг хааныг нас барахад, Өгэдэйн угсаатай таарамжгүй байсан Бат, Тулуйн хүү Мөнхийг хаан болгохын төлөө зүтгэж зорьсондоо хүрсэн юм. 1251 онд Мөнхийг хаан өргөмжлөх Их хуралдай Хэрлэнгийн Хөдөө аралд цэргийн хамгаалалт дор  түгшүүртэй байдалд болжээ.  Мөнх хаан суугаад засаг захиргааны зарим арга хэмжээг авчээ. Өртөө улааны асуудлыг цэгцэлж зөвхөн төр, албаны хэргээр зорчигчдыг журмын дагуу явуулж, хувийн хэргээр зорчих лам нар, худалдаачдыг журамлаж, өөрийнх нь зардлаар явуулах болгов

~ Огноо: 9-29, 7:20 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Мухулай

Их Монгол улсын үеийн улс төрийн зүтгэлтэн, цэргийн ноён.   Мухулай бол Жалайр аймгийн Гүнгоогийн хөвгүүн бөгөөд 1170 онд төржээ. Тэрээр 1197 онд Чингис хаантай золгосноос хойш чин үнэн сэтгэлээр нөхөрлөж Тэмүжинтэй хамтран Монгол улсыг байгуулахын төлөө амь биеэ хайхралгүй зүтгэн тэмцэж явжээ

~ Огноо: 9-28, 17:00 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Юань улсын судар

Монголын Дай Юань гүрний түүхийг өгүүлсэн хятад хэлээрх тулгуур сурвалж.    “Юань улсын судар”-ыг Хятадын Мин улсыг үндэслэгч Чжу Юаньчжангийн зарлигаар найруулан зохиожээ. 1369 онд тус зохиолыг найруулан бичих газар нээж, мөн оны 3-р сараас Сун Лянь (1310-1381), Ван Вэй (1321-1372) тэргүүтэн 16 хүн Юань улсын түүхийг зохиож эхэлжээ. “Юань улсын судар”-ыг эмхэтгэн зохиосон ажил нь хоёр үе шатад хуваагддаг

~ Огноо: 9-28, 8:00 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Өэлүн

Их Монгол улсын үеийн төр байгуулалцаж явсан гавьяат эх.   Өэлүн эх бол Есүхэй баатрын эхнэр бөгөөд Тэмүжин, Хасар, Хачигун, Тэмүгэ зэрэг дөрвөн хөвгүүн Тэмүлэн нэрт нэгэн охин төрөв. 1170 онд Есүхэй баатар 9 настай Тэмүжинг дагуулан Өэлүн эхийн төрхөм Хонгирад аймгаас бэр гуйхаар явах замдаа Дай Сэцэнтэй тааралдаж түүний охин Бөртэ үжинг бэр гуйн тогтоожээ

~ Огноо: 9-27, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Ил хаант улс

Бага Ази, Ирак, Ираны нутагт Хүлэгү хааны байгуулсан Монголын эзэнт гүрний бүрэлдэхүүн улс.   Мөнх (1251-1259) их хааны сууринд суусныхаа дараа буюу 1252 онд өөрийн төрсөн дүү Хүлэгү (1217-1265)-д зарлиг буулган Ираны нутагт одож, Сири, Рум, Армен, Энэтхэгийг эзлэх, ассасинчууд буюу “Уулын өвгөдийн нийгэмлэг” хэмээх исламын шашны нууц байгууллагыг устгах үүрэг өгчээ. Хүлэгү 1253 оны эцсээр монгол нутгаас Дундад Азийг дайрч, цэргийн хүчээ зузаалан, аян дайны бэлтгэлийг шаргуу явуулсны эцэст 1256 оны эхээр Амударьяа мөрнийг гатлан Иран нутагт нэвтрэн оржээ

~ Огноо: 9-26, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Галдан

XVII зууны үеийн шашин, улс төрийн зүтгэлтэн, цэргийн жанжин. Зүүнгарын хаант улсыг үндэслэн байгуулагч   Галдан V Далай лам, IV Банчинбогд нарын дор 20 жил суралцаж шашны томоохон хутагт болжээ

~ Огноо: 9-25, 7:20 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Өвөр Халх

Халх түмний нэг хэсэг, өнөөгийн Өвөр Монголыг бүрдүүлэгч угсаатны бүлгийн нэг.   XVI зууны эхэн хагаст Батмөнх даян хаан харьяат улс иргэнээ хөвгүүддээ өмч болгон хуваахад 5-р хөвгүүн Алчуболд, хөвгүүн Гэрсэнз нарт Халх түмнийг бүрдүүлж байсан 12 отгийг хуваан өгчээ. Алчуболдод өмч болон очсон 5 отгийг сурвалж бичигт “өврийн таван отог”, “дотрын таван отог”, “таван отог халх”, “таван нутаг халх” гэх зэргээр тэмдэглэсэн байдаг

~ Огноо: 9-24, 17:00 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Галданцэрэн хаан

1727-1745 онд Зүүнгарын хаант улсын төр барьсан, гурав дахь хаан, улс төрийн зүтгэлтэн, цэргийн жанжин.   Зүүнгарын хаант улсын гадаад улс төрийн байдал нь нэлээд хүнд болсон үед Галданцэрэн хаан суужээ. Өрнө зүгээс Хаант Орос улс, дорно зүгээс Манж Чин улс илт түрэмгийлэх бодлого явуулж байв

~ Огноо: 9-24, 7:30 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 1
Өвөр Монгол

Монголын өмнөд хэсгийг заадаг түүх, газарзүй, улс төрийн шинжтэй нэр томьёо.

~ Огноо: 9-23, 16:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Өгэдэй хаан

1229-1241 он хүртэл Их Монгол улсын төрийг барьж байсан хоёр дахь их хаан, цэргийн жанжин.   1203 онд Чингис хаан, Ван хаан хоёр Мау өндөрт тулалдахад Өгэдэй шархдаж Борохул амийг нь аварсан тухай “Монголын нууц товчоон”-д тэмдэглэсэн байдаг. 1211 онд Чингис хаан Алтан улсыг, 1219 онд Хорезм улсыг дайлаар мордоход Өгэдэй ах нарын хамт уг аян дайнд оролцож 1225 онд эх нутагтаа буцаж иржээ. 1229 онд Хэрлэнгийн Хөдөө аралд Их хуралдай зарлан хуралдуулж Өгэдэйг хаан өргөмжлөв. 1231 онд Өгэдэй хаан Умард Алтан улсыг дайлаар мордож эзлэн авч 1234 онд буцаж иржээ

~ Огноо: 9-23, 7:20 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Чингис хаан

Их монгол улсыг байгуулагч, Монголын эзэнт гүрнийг үндэслэгч, улс төрийн зүтгэлтэн, цэргийн жанжин. II мянган жилийн түүхэн хүн.

~ Огноо: 9-22, 7:15 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Саган сэцэн

Дөчин дөрвөн хоёрын Монгол улсын үеийн төр нийгмийн зүтгэлтэн, түүхч. Саган сэцэн хунтайж бол Батмөнх даян хааны гуравдугаар хөвгүүн Барсболд жононгийн хойчис болно. Тэрээр 1615 оны үеэр элэнц өвөг Хутагтай сэцэн хунтайжийн Сэцэн хунтайж цолыг залгамжилжээ. Саган сэцэн хунтайж Лигдэн хааны үеийн улс төрийн томоохон зүтгэлтэн байсан бөгөөд түүхч байсан юм

~ Огноо: 9-21, 16:57 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Лигдэн хаан

Лигдэн хутагт хааны сууж байсан Очирт цагаан хотын туурь. Өвөр Монголын Ар хорчин хошууны Хаансүм сумын нутагт буй

~ Огноо: 9-21, 7:20 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Цагаадайн улс

1222-1370 оны хооронд Дундад Азид оршин тогтнож байсан Монголын эзэнт гүрний бүрэлдэхүүний улс.   Чингис хааны хоёр дахь хүүгийн нэрээр түүхэнд мөнхөрсөн Цагаадайн улсын нутаг дэвсгэр нь өнөөгийн Казахстан, Киргизстан, Узбекистан, Таджикистан, Туркменистан, Афганистан болон БНХАУ-ын Синьцзян Уйгурын өөртөө засах орны нутгийг хамарч байв. Цагаадайн улс нь монгол, түрэг олон угсаатнаас бүрдэж байв. Арулад, барулас, каучин, дуглат, жалайр, найман, хэрэйд, мэргэд зэрэг олон монгол угсааны овог аймгууд XIII зуунд Цагаадайн улсад очиж суурьшжээ

~ Огноо: 9-20, 8:00 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Мандуул хаан

Дөчин дөрвөн хоёрын Монгол улсын их хаан (1475-1479).   Мандуул нь Ажай тайжийн 3-р хөвгүүн бөгөөд 1475 онд Уйгудын Бэгэрсэн, Юншээбүгийн Исман (Исмаил) зэрэг хүмүүсийн дэмжлэгтэйгээр хаан ширээнд суужээ. Гэвч Бэгэрсэн тайш болж, үнэн хэрэгтээ төрийн эрхийг атгах болов. Мандуул хаан болсныхоо дараа Махагүргис хааны өсийг авахаар Түмэдийн Доголон тайжийг довтлон хороогоод, Түмэдийг эрхэндээ оруулжээ

~ Огноо: 9-19, 13:05 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Модун шаньюй

Хүннү гүрнийг үндэслэн байгуулсан хаан   Хүннүгийн эзэнт гүрнийг үндэслэгч. НТӨ 209-174 онд хаанчилж байв

~ Огноо: 9-18, 9:49 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Ар Халх

Халх түмний нэг хэсэг, өнөөгийн Монгол улсыг голлон бүрдүүлэгч угсаатны бүлэг.   XVI зууны эхэн хагаст Батмөнх даян хаан харьяат улс иргэнээ хөвгүүддээ өмч болгон хуваахад 5-р хөвгүүн Алчуболд, хөвгүүн Гэрсэнз нарт Халх түмнийг бүрдүүлж байсан 12 отгийг хуваан өгчээ. Үүний 7 отог нь Гэрсэнзийн мэдэлд очсон нь сурвалжид “Арын долоон отог халх”, “хойт долоон отог халх” гэх мэтээр тэмдэглэгджээ

~ Огноо: 9-17, 12:55 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Занабазар

XVII зууны үеийн шашин, нийгмийн зүтгэлтэн, Анхдугаар Богд Жавзундамба хутагт       XVII зууны Монголын бурханы шашин, урлаг, соёлын нэрт зүтгэлтэн Занабазар Халхын Түшээт хаан Гомбодоржийн удаах хөвгүүн болон 1635 оны “Идэр” хэмээх хөхөгчин модон гахай жилийн намрын адаг сарын 25-нд одоогийн Өвөрхангай аймгийн Есөнзүйл сумын нутаг Мандай толгой буюу Тахилга хэмээх нэртэй газарт мэндэлжээ. Түүний эцэг хиад ястай боржигон овогтой Чингис хааны отгон хөвгүүн Тулуйн шууд угсааны язгууртан болно

~ Огноо: 9-17, 7:30 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Шаддубдаржаалин хийд

Төв аймгийн Бүрэн сумын нутагт байсан хийд       Түшээт хан аймгийн Зоригт вангийн хошуу (Төв аймгийн Бүрэн бум) Баян Төхөм нэмээх нэрт газарт оршино.     Анх Манжийн Бүрэн Засагчийн наймдугаар \1869\онд мөн засаг Сэдэрбазар шашан хурлыг дэлгэрүүлэхээр арц дуган байгуулж дээдийн түмэн өлзийг Бататгахаар Чогчин, Ганжуур, Маанийн бүтээл, Ярь хайлан, Хангал, Цаг цагийн ерөөл зэрэг хурал номыг үйлдүүлжээ. Тус сүмд ХХ зууны эхний байдлаар 100 орчим хуврага тогтмол шавилан сууж байв

~ Огноо: 9-16, 17:13 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Эетэй гүний хүрээ (түшээт хан аймаг)

Түшээт хан аймгийн Эетэй засгийн хошууны хийд       Түшээт хан аймгийн Эетэй гүний хошууны гол хийд нь юм. Уг хийдийг Тэнгэр тэтгэсний  /1736/ онд Засаг гүн Сүндэвийн үед байгуулсан дөчин ламын хүрээнд Цогчин хурал эхлэн үүсгэж Дүйнхор, Цанид номын сургуулийг дараалан байгуулжээ

~ Огноо: 9-16, 13:13 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Баруун замын байлдаан

Монгол орны төв хэсгийг цагаантнаас чөлөөлөх зорилгоор явуулсан байлдаан       МАН-ын Төв Хороо, Ардын Түр Засгийн Газрын 1921 оны 3 дугаар сарын 28-ны өдрийн хамтарсан хурлаар Хиагтын баруун талын харуулууд болон Түшээт хан аймгийн Ахай гүн, Сумъяа бэйс, Дайчин вангийн хошуу /одоогийн Сэлэнгэ, Булган аймгийн зааг нутгууд/-даар түйвээж байгаа цагаантан болон тэдэнтэй сүлбээлдсэн Мэнгэт нарыг даран сөнөөх үүрэгтэй Баруун замын байлдааны тусгай ангийг байгуулж, мөн ангийн цэргийн жанжинд Улаан цэргийн комиссар Иванов, дэд жанжинд Ялгуун баатар Сумъяа нарыг томилжээ. Ялгуун баатар Сумъяагийн удирдсан 70 орчим цэрэг мөн оны 4 дүгээр сарын 1-нд Хиагтаас мордож, улмаар Дух нарс, Хужирт, Хулдаа, Сахалтын даваа зэрэг газраар цагаантныг мөрдөн хөөж байлдав.     МАН-ын Төв Хороо, Ардын Түр Засгийн Газар 1921 оны 4 дүгээр сарын 26-нд Сумъяаг дэд жанжны тушаалаас чөлөөлж, оронд нь Х.Чойбалсанг томилжээ

~ Огноо: 9-16, 7:40 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Барга

Ахуй соёл, зан заншлын өвөрмөц онцлог бүхий угсаатны бүлэг   Баргуудын тухай анх Тан улсын үеийн түүхэнд тэмдэглэсэн тухай мэдээ буй. Тэд өөрсдийгөө хун шувуунаас гарвалтай гэх ба Байгал далайн зүүн бие Баргужин дөхмийг өвөг дээдсийнхээ өлгий нутаг гэж үздэг. Барга монголчууд Баргужин дөхмөөс баруун тийш Алтайн нуруу, зүүн зүгт Хянганы нуруу хүртэлх өргөн уудам газар нутагт нүүдэллэн аж төрсөөр XVIII зууны дундуур Хөлөн, Буйр нуурын уудам хөндийд төвлөрөн сууж, түүхэнд “Хөлөнбуйрын барга” хэмээн нэрлэгджээ

~ Огноо: 9-15, 16:20 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 2
Олхонууд

Язгуурын монгол овог аймгийн нэг.   Олхонууд аймгийн тухай хятад сурвалжид V зууны үед “Улоху” хэмээн тэмдэглэсэн бөгөөд X зууны үеэр Киданы захиргаанд орж Хөлөн, Буйр хоёр нуураас зүүн хойш Эргүнэ мөрөн болон Шилка мөрний сав газраар нутаглаж байсан Хонгирад аймгийн нэгэн салбар байжээ. Чингис хааны эх Өэлүн эх бол даруй Олхонууд овгийн хүн байв. Чингис хааны үед Өэлүн эхийн мянгатад Олхонууд аймаг багтаж явсан бөгөөд хожим нь Чингис хааны үр хойчсын мэдэлд шилжсэн байна

~ Огноо: 9-15, 7:50 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Уйгур

Төв Ази, Монгол оронд нутаглаж байсан эртний түрэг хэлт нүүдэлчин аймаг   Токуз огузын гол аймгуудын нэг. Тэдний угсаа гарвалын тухай домог, түүхүүд хятад, перс хэлний сурвалжид үлдсэн байдаг

~ Огноо: 9-14, 18:17 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Үзэмчин

Өвөр Монголын нэг ястан ба засаг захиргааны нэр.   Үзэмчин бол Монголын эртний овог ястны нэг болно. Үзэмчний аман түүх, овгийн бүрэлдэхүүн, ёс заншил, аж ахуй зэргийг үндсэлж XIII зууны үед ойн иргэдийн бүрэлдэхүүнд багтаж Их Монгол улсын захиргаанд орсон хэмээн түүхчид үздэг

~ Огноо: 9-14, 14:01 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Бат хаан

1235-1241 онд өрнөдийг байлдан дагуулах их цэргийн ерөнхийлөн захирагч, 1242-1255 онд Алтан ордны улсын хаан, XIII зууны улс төрийн зүтгэлтэн, цэргийн жанжин.   Чингис хаан  ууган хүү Зучийг нас барсны дараа, түүнийг залгамжлагчаар  хоёрдугаар хүү Батыг нэр заажээ. Бат  Хархорумд очиж Өгөдэй хаанд бараалхан  улс захирах эрхээ баталгаажуулжээ. 1235 онд Өгөдэй хааны зарлигаар өрнө зүгийн улс орныг байлдан дагуулах үйл хэргийг Бат тэргүүлэн удирдаж чадварлаг жанжин, сайн удирдагч гэдгээ харуулж чаджээ

~ Огноо: 9-14, 9:39 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Баатар бэйлийн хийд

Сэцэн хан аймгийн Баатар засгийн хошууны хийд       Сэцэн хан аймгийн Баатар бэйлийн хошууны хийд нь Байц уул хэмээх газар байжээ. Анх Манжийн Тэнгэр тэтгэсэн хааны хорин нэгдүгээр (1755) онд харьяат хошууны нутгийн төв Байц уулын ойр “Пунцагдандиллин” хэмээх хийд байгуулж лам банди нарыг суулгаж, олон зүйлийн номын сургууль хуруулан дэээдийн шавдан бататгах ба энэ хойтын амгалан жаргаланг эдлэхийг хүсэж өдөр бүр Цогчин хуруулж байх ба бас жил дарааллан Ганжуур, Данжуур, Хангал, Магтаал, Ерөөлийн зэрэг ном судрыг уншуулан гүйцэтгэсээр иржээ

~ Огноо: 9-11, 8:30 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Гадаад Монгол

Монголын нэг хэсгийг заадаг түүх, газарзүй, улс төрийн шинжтэй нэр томьёо.   Гадаад Монгол гэдэг нэр монголчууд Манжид дагаар орсон үйл явцтай холбоотойгоор бий болжээ. Манж нар анхандаа монголчуудын дундаас дагаар ирэгсдийг өөрсдийн дунд оруулан суулгаж байв

~ Огноо: 9-10, 13:00 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Абтай сайн хаан

XVI зууны үеийн монголын улс, төр, шашин, соёлын зүтгэлтэн   Абтай сайн хааны эзэмшил Хэрлэн голын саваас Хангайн нуруу хүрч нутгийн гол төв нь Орхон, Туулын бэлчирт байжээ. Абтай сайн хааны улс төрийн бодлого, үйл ажиллагаа нь хоёр үндсэн чиглэлтэй байв. Нэгд, Дөрвөн Ойрадын тусгаарлах оролдлогыг эцэслэж, Халх Ойрадыг нэгтгэн захирах, хоёрт, Халхын хант улсад шашин ном дэлгэрүүлэхэд чиглэгджээ. XYI зууны хоёрдугаар хагаст Абтай  сайн хаан Хөвхөр хэмээх газар ойрадуудтай байлдаж ялжээ

~ Огноо: 9-10, 8:00 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Татар

Монгол хэлт эртний сурвалжит аймаг угсаа       Татар хэмээх нэр болон татарчуудын гарал үүслийн тухай хоёр гурван янзын санал байдаг.I. Францын эрдэмтэн Ж.-П.Абел-Ремюза 1820 онд Тартарыг (Төв Ази) нэгэн үе эзэгнэж явсан Жуаньжуань (Жужан)-ийг бас тэд нарын нэг эзний нэрээр Дадань эсвэл Дада гэдэг

~ Огноо: 9-9, 10:46 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Абага ил хаан

Бага Ази, Ирак, Ираны нутагт тогтсон Монголын Ил хаант улсын хоёр дахь Ил хаан.   Монголчуудын Иран, Ирак, Бага Ази дахь засаглалыг бэхжүүлсэн Ил хаан Хүлэгү хаан билээ. Түүний ууган хөвгүүн Абага, Ил хаант улсын хоёр дахь “Ил хаан”-аар өргөмжлөгджээ

~ Огноо: 9-8, 10:54 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 1
Хүннү гүрэн

Монголын анхны төрт улс   Нүүдэлчдийн байгуулсан эзэнт гүрний дотроос анх удаа байгуулагдсан бөгөөд хамгийн удаан хугацаанд оршин тогтносон гүрэн юм. Нүүдэлчдийн эзэнт гүрний үндсэн бүтэц, зохион байгуулалтыг Хүннү гүрний үед бий болгосон нь түүнээс хойш хоёр мянган жилийн турш онцын өөрчлөлтгүйгээр уламжлагдан хөгжжээ

~ Огноо: 9-7, 16:48 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0
Мандухай хатан

Батмөнх Даян хааны хатан бөгөөд Монгол улсыг нэгтгэхэд чухал хувь нэмэр оруулсан улс төрийн зүтгэлтэн.   Мандухай анхандаа Мандуул хааны бага хатан болж, түүнд хоёр охин төрүүлж өгчээ. Мандуул хаан нас барсны дараа төрийн хэргийг түр хамаарч байв

~ Огноо: 9-7, 16:26 ~ Сэтгэгдлийн тоо: 0


БШУЯ: Эцэг эхчүүд та бүхнийг вакцины гурав дахь тундаа хамрагдахыг уриалж байна9 минут 33 секундын өмнөИрэх арваннэгдүгээр сарын 5, 26-нд бүх нийтээрээ амарна30 минут 5 секундын өмнөБ.Чинзориг өнөөдөр олимп, дэлхийн медальтантай тулалдана59 минут 48 секундын өмнөЯвган хүний гарцаар буцаж эргэх хөдөлгөөн хийсэн жолооч нарт өнөөдөр хариуцлага тооцно1 цаг 23 минутын өмнөЭМЯ: Халдварын 1625 тохиолдол батлагдаж, 10 иргэн энджээ1 цаг 48 минутын өмнөФранцад төрийн эргэлт хийх гэсэн оролдлогоос урьдчилан сэргийлжээ2 цаг 1 минутын өмнөӨчигдөр 70 жолооч согтуу жолоо барьж, 183 хүн эрүүлжүүлэхэд хоножээ2 цаг 10 минутын өмнөГ.Ган-Эрдэнэ, О.Тулга нар өрсөлдөгчөө 5-0 харьцаагаар яллаа2 цаг 21 минутын өмнөМонголын хөлбөмбөгийн 23 хүртэлх насны шигшээ баг Малайзын эсрэг тоглоно2 цаг 30 минутын өмнөДарханы зам "Мөнгөний гахай"2 цаг 44 минутын өмнөЧ.Хүрэлбаатар: Төр Чингис хаан, Үндэсний хөрөнгө оруулалтын банкнаас мөнгөө авч чадахгүй байна3 цаг 2 минутын өмнөНогоон бүсийн зуслан бүхий амуудад оршин, амьдарч буй иргэдээс авах санал асуулга3 цаг 21 минутын өмнөЯпонд шатахууны үнэ дахин дээд үзүүлэлтэд хүрчээ3 цаг 41 минутын өмнөСанхүүгийн луйвартаа “COVID19”-ИЙг ашиглаж байна4 цаг 1 минутын өмнөДаварсан "Эко"-г хэн дарах вэ4 цаг 1 минутын өмнөӨнөөдөр ажиллах дархлаажуулалтын цэгүүд4 цаг 21 минутын өмнөЧуулганаар Ерөнхийлөгчийн тухай хуулийн төслийг хэлэлцэнэ4 цаг 31 минутын өмнөӨнөөдөр Улаанбаатарт ажиллах шинжилгээний цэгүүд4 цаг 41 минутын өмнөУИХ-ын дэд хороо болон ажлын хэсгийн хуралдаан болно4 цаг 51 минутын өмнөӨнөөдөр болох үйл явдлууд5 цаг 1 минутын өмнө"COVID19"-ийн хариуцлагыг М.Оюунчимэг гишүүнтэй өөртэй нь ярих ёстой5 цаг 11 минутын өмнөМонгол Улс 22 тэрбум долларын өр үүрнэ гэдгийг “Рио” нотолж, Ч.Сайханбилэгийг олуулахаар “Интерпол”-д хандлаа5 цаг 21 минутын өмнөАтомын бөмбөгдөлтөөс амьд үлдсэн иргэн  96 насандаа таалал төгсөв5 цаг 31 минутын өмнөТүүхэн товчоон: "Сартуул"5 цаг 41 минутын өмнөЕрөнхий сайдын даалгаснаар Авлига, албан тушаалын хэргийн ялыг хэрхэн чангалах вэ6 цаг 1 минутын өмнөЭнэ өдрийн зурхай6 цаг 21 минутын өмнөЦаг агаарын урьдчилсан мэдээ6 цаг 31 минутын өмнөТэнгэрийн андлал "ФОТО"10-27, 20:12Засгийн газрын ээлжит хуралдаан боллоо10-27, 16:20Өөр албан тушаалд шилжин томилогдож буй Р.Чингисийг чөлөөлөх талаар зөвшилцөв10-27, 16:06Малч­ид, иргэд, тариаланчдад зориулсан мэдээ10-27, 15:50А.Цэрэнбат: Л.Оюун-Эрдэнэ Монголын төрд үнэхээр балчирдаж байна, эдийн засаг элгээрээ хэвтлээ10-27, 15:25ЗГ: Авлига, албан тушаалын хэрэгт оноох ЯЛЫН БОДЛОГЫГ ЧАНГАТГАХ чиглэл өглөө10-27, 15:09Шүрэн цох нь ургамлын шимэгч, хооллогч бичил шавьжуудаар хооллодог10-27, 14:49Т.Баярхүү: ОХУ-ын хөл хорио хилийн боомтуудын үйл ажиллагаанд нөлөөлөхгүй10-27, 14:36З.Мэндсайхан: Он дуустал мах экспортлохгүй байх шийдвэр гаргалаа10-27, 14:17Э.Тэмүүжин: Монголын анхны электрониксийн үйлдвэр 11 сард нээлтээ хийнэ10-27, 13:56Д.Мөнх-Эрдэнийн контрбандын асуудлыг Монголд шалгаагүй10-27, 13:38Урлаг соёл, спортын арга хэмжээг 50 хувийн заал дүүргэлттэйгээр нээх чиглэл өглөө10-27, 13:01ЗГ: III тунгийн хамрагдалт 50 хувьд хүрвэл улбар шар зэрэглэлийг шар болгож бууруулна10-27, 12:44

Xолимог тулаанч Э.Шинэчагтагa МУГТ Н.Төгсцогтыг зоджээ9-21, 10:50 Кофе тархинд хэрхэн нөлөөлдгийг судалжээ4-24, 12:50 Л.Халтар сайд Засгийн хурлаас хөөгдөөд гарчээ10-13, 12:10 Бокс Азийн АШТ: Б.Чинзориг, Э.Цэндбаатар, Х.Энх-Амар нар алтан медалийн төлөө тулалдана5-29, 10:54 Ерөнхий сайд аа, энэ бүхэн нотлогдвол Та хариуцлагаа хүлээж огцрох нь шударга ёсонд нийцнэ шүү9-9, 7:00 Халдварласан хүмүүсийн 75 хүртэл хувь нь нас бардаг вирусын дэгдэлт Энэтхэгт бүртгэгджээ9-8, 7:30 Засгийн газар “ШҮДНИЙ ӨВЧИН”-үүдээсээ САЛНА6-3, 9:34 С.Амарсайхан  Д.Сумъяабазар нарын зөрчил “мөлгөр биш хурц” болж, салхинд нь   Р.Чингис, Т.Гантөмөр нар туугдах уу10-18, 7:00 Ц.Хүрэлбаатараас Х.Хэрлэн рүү, Төрийн айлчлалаас албан айлчлал руу…10-19, 10:16 Л.Халтар насаараа ажилласан УБТЗ-аа хямрааж, Оросууд өөрсдөө өмчөө “манахаар” боллоо7-30, 10:03 МАН доторх зодоон буюу Plan Sum10-20, 14:15 С зөвшөөрөл хэмээх “мөнгөний машин”-ыг мөшгөхүй: Бөмбөлгөн тээвэр тойрсон авлигын сүлжээ10-13, 7:00 Д.Номинчимэг. Анандын уйлдаг хэсгийг үзээд дагаад мэлмэрсэн шүү5-10, 9:57 "МҮОХ-ны тэргүүн дэд ерөнхийлөгч Б.Баттүшиг Ерөнхийлөгчийн суудалд санаархаж, Н.Түвшинбаярыг гүтгэж байна" хэмээв6-4, 9:33 Энэ намрын баривчлагаа, нэгжлэгийн “эзэд”-ийг эргэн сануулахуй9-10, 7:00 МУГТ Э.Цэндбaaтарыг Боксын үндэсний шигшээ багaac хөөлөө9-8, 21:34 Ц.Элбэгдорж: Ерөнхийлөгчийн сонгуулийг угтсан халуурал ЭРЧЭЭ АВЧ, ТАЛЦАЛ УЛАЙРАЛ хэтэрч байна4-21, 11:35 Бөхийн нэр хүндийг хэн шороотой хутгав2-2, 10:30 Л.Халтар сайдын нууц тушаал ил боллоо10-13, 15:13 Шадар сайд С.Амарсайхан, хотын дарга Ц.Сумъяабазар нарын “зодоон" Монголыг самрах уу?10-20, 12:45 SOS: “МИАТ” ТӨХК Солонгосын шүүхэд ялагдвал "гэрээний гэрч" А.Гансүх, прокурор С.Алиманцэцэг нар яллагдах ёстой5-20, 12:11 Наро банчэн гэгээнтэн “Хишиг арвин“ компанийн ганц охинтой гэр бүл болжээ4-24, 13:20 Монгол Оросын харилцаа Л.Халтараас болж хүнд байдалд орсныг С.А.Павлов ил тод мэдэгдлээ8-18, 10:50 Сайд асан Т.Мөнхсайханыг дэд сайдаар томилно10-19, 9:00 Э.ЭНХБАТ НАЧНЫ АР ГЭР: Уушги нь бүрэн устсан гэсэн, одоо хүртэл ухаан ороогүй байна4-26, 12:21 Ховд аймаг руу явж байсан автобус шатжээ5-12, 12:11 Коронавирусний хамгийн сайн вакциныг нэрлэжээ5-6, 15:50 МҮОХ-ны ерөнхийлөгч Н.Түвшинбаяр тамгаа аваад зугтсан гэнэ үү!!!6-2, 11:38 "Ноён Бондгор"-ыг ковидын хүндрэлийг давсан нууц9-20, 16:20 Хурдны замыг  “гурилдсан” “Чайна тэйсэжү сивил инженеринг групп”  267 сая долларын Төв цэвэрлэхийг барьж  байна6-11, 11:58 "Эрэл"-ийн Б.Эрдэнэбатыг батлан даалтад гаргалаа12-14, 19:34 "Номин"-гийн Баярсайхан, буурал А.Гансүх нарын хоршил ЭРЭЛ-ийн Эрдэнэбатыг дээрэмдэх ажиллагаа12-7, 9:43 ШУУРХАЙ: Э.Энхбат начин ухаан орж, дохио зангаагаар ярьж эхэлжээ5-19, 13:48 ШУУРХАЙ: УБТЗ-ийн даргаар Х.Хэрлэнг томилохыг эсэргүүцэж төмөр замчид “ажил хаялт зарлана” гэжээ10-25, 14:37 "Египтийн Фараон"-ы алтаар дүүргэсэн бунхан олжээ10-18, 21:19 Д.Янжинхорлоо: Гэр орноо алдчихгүй юмсан гэж тэмцэж байна10-12, 10:43 Ж.Цогтсугар: Миний амьдралын сүүлийн 20 жилд архитай хийсэн тэмцэл байгаагүй тархины эсрэг тэмцэл байсан9-8, 7:00 ЭНЭ БАРИЛГЫН ЖИНХЭНЭ ЭЗЭН НЬ ХЭН БЭ?5-18, 9:50 Оросоос болж  Байденд бас нэг "толгойны өвчин" нэмэгдэв10-2, 7:20 ЦУВРАЛ:  Монголбанкны ерөнхийлөгч Б.Лхагвасүрэнгийн МАН-ын ургийн модонд нэмсэн  “нахиа”9-16, 7:00 Э.Бадар-Ууган: Боксоор хичээллэснээс хойш олимпын аварга болох хүртлээ төрсөн өдөр, хонхны баяр, зугаа цэнгээнд нэг ч удаа оролцоогүй9-9, 14:03 Нямбаатарын нямбай "цэвэрлэгээ"8-16, 13:52 Г.Занданшатар нарын хариуцлага тооцох мэдэгдэл замхарч, УИХ уйдахаараа Засгаар оролддог байдал эцэс болсныг Ерөнхий сайд үйдлээрээ сануулав10-12, 7:00 МАН: Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ТАВАН ХҮНИЙ нэрийг дэвшүүллээ5-1, 12:51 НЗД-ын орлогч Р.Чингис өөр ажилд томилогдох болсон тул ажлаа өгөхөөр болжээ10-21, 16:14 "ЭРЭЛ"-ИЙН БИШ Б.ЭРДЭНЭБАТ4-6, 11:45 БИДНИЙ НЭГ: Монгол Улсын гавьяат жүжигчин Б.Туяа10-22, 7:15 Боксын Азийн АШТ: Манай гурван боксчин бүгд ялалт байгууллаа5-25, 9:01 Мардайн манаач: Монгол дахь нууц хотын амьдрал9-1, 11:40 Л.Халтар сайдын хууль бус үйлдлүүдийг дэлгэв8-10, 15:50 З.Энхболд: Ажлаа мэдэхгүй МАНгар бацаанууд улсаа сүйрүүллээ9-23, 12:10 Женко Х.Баттулга УБТЗ-ын даргад өөрийн хүнийг зүтгүүлж эхэлжээ10-11, 11:50 Хэнтий аймгийн нөхөн сонгуульд Г.Дөлгөөн нэр дэвшихээр болсон уу?8-26, 19:19 Л.Оюун-Эрдэнэ: Олон хүн цуглуулж, зохион байгуулалтын алдаа гаргасан байхыг үгүйсгэхгүй9-19, 12:31 Сонгуулийн дараа Н.Энхбаярын сэргэн мандлын “эрин” эхлэх үү6-8, 8:30 Чехийн Гран прид Монголын 8 боксчин медалийн болзол хангалаа5-7, 9:58 “Баатар”-ын дүр бүтээгчдийн базаахгүй төрх10-21, 7:00 Ш.Перес: Еврей хүмүүст цаанаа нэг өөр юм байдаг4-22, 11:40 Н.Ууганбаяр:Аялал жуулчлалын зорилгоор богино хугацаагаар ирэх гадаадын иргэдэд цахим виз олгоно5-7, 14:41 Н.Түвшинбаяр ОУОХ-нд "Намайг МҮОХ-ны Ерөнхийлөгчөөр үргэлжлүүлэн ажиллахыг дэмжвэл миний бие гүнээ талархах болно" гэжээ6-4, 9:50 Зам тээврийн хөгжлийн сайд Л.Халтарын хүүгийн “Ай Ти Би” компани Замын-Үүдэд ноёрхлоо тогтоожээ7-2, 8:34 Н.Төгсцогт өөрийн тулаанаа үнэгүй гаргахаар болж, Монгол түмэндээ эрүүл энхийг хүслээ5-12, 14:41 ШАТАХУУНЫ ХЯЗГААРЛАЛТ:  Бодит  хомсдол уу, “боловсон” шантааж уу9-25, 7:00 Л.Халтар сайд аа, БАЯРТАЙ7-6, 11:21 Машин авч, макет харуулахаас хэтэрдэггүй төсөл8-27, 12:44 Хакүхо зодог тайлсан талаараа мэдэгдэл хийв10-2, 12:00 Сонгогчдын саналын тоогоор Трамп тэргүүлж байна11-4, 13:19 "МҮОХ-ны Ерөнхийлөгч Н.Түвшинбаяр үүрэгт ажилдаа орлоо" гэнэ үү5-28, 15:23  Шойгу: НАТО манай хил рүү цэргээ байнга татаж байна10-24, 7:20 Бичлэг: МИАТ-ын ЗҮХ-ийн дарга С.Батсүх ажилтнаа бейсболын төмөр цохиураар цохиж танхайрчээ5-26, 12:44 Сү.Батболдын эхнэрийн дүү Б.Асралт “дархлагдсан” эрх мэдэлтэн болжээ6-17, 15:20 Р.Чингис явлаа, Т.Гантөмөрийн ээлж хэзээ вэ10-25, 7:00 Замын-Үүд, Эрээний хилийг тодорхойгүй хугацаагаар хаалаа10-14, 11:25 Лос Анжелес Лейкэрс 17 онооны тэргүүллээ алдаж, гурав дараалсан ялагдал хүлээлээ4-25, 12:31 Б.Батбаяр: Нүүр ам судлалын сургуулиас санаачлан Монголд анх удаа 12,000 орчим хүнийг хамрах “ЭРҮҮЛ ШҮД - ЭРҮҮЛ МОНГОЛ” судалгааг хийж байна10-18, 12:34 Чи чадахгүй9-18, 9:32 Дэлхийн аваргад барилдах бүрэлдэхүүн тодорлоо5-12, 8:55 Э.Бат-Үүл: Намын дарга С.Эрдэнэтэй учраа олохгүй бол Х.Баттулгын "концерт дуусах" аюултай12-27, 13:06 Монголын супер охин М.Анхцэцэг 20 баримт5-27, 14:17 Ж.Байдены сонгуулийн өмнөх сүүлийн арга хэмжээнд дуучин Леди Гага оролцоно11-2, 9:10 Ардын нам ард түмнийг "АЙДСААР" удирдаж байна уу?9-6, 7:00 “Нюанс” хамтлагийн Д.Дүйнхэржавыг “ГЭРТЭЭ БАЙНГА ДУУЛДАГ” гэж хөрш нь шүүхэд өгөхөө мэдэгджээ3-4, 13:30 Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын оффшор компаниуд илрэв үү-212-25, 10:20 Н.Түвшинбаяр МҮОХ-ны тамгыг буцаан өгчээ6-7, 10:21 Х.Нямбаатар: Эрээн боомт хаагдсан учраас бүх ачаа тээвэр зогсож байна10-14, 14:14 Уйдахаараа нүүрс тээврийн жолооч нараар “бөмбөг өшиглөдөг” урд хилийн боомт9-7, 7:30 Анхны эмэгтэй ерөнхийлөгч болох гээд бүтэлгүйтсэн Ц.Оюунгэрэл 29 жилийн дараа Ардчилсан намаас гарлаа5-12, 13:04 О.Амартүвшин төрөөс дээгүүр загнаж, самарчдыг дээрэмдэж байна1-8, 13:02 БИДНИЙ НЭГ: Сагсан бөмбөгийн 3х3-ын шигшээ багийн тамирчин Б.Ариунцэцэг10-1, 7:30 Татварын ерөнхий газар “ЭРҮҮЛ” үү?5-19, 10:30 Х.Баттулга: Монгол бол жижиг улс биш! БНХАУ-тай харицах бидний түүх цагаан хэрмээс эхлэнэ12-27, 9:02 Төсвийн мөнгө уйлдаггүй буюу төрийн мөнгөөр тонгочсон төрөл садангийн ашиг сонирхол6-18, 15:33 Лу.Болдын холбогдсон асуудал Бельгид байтугай Европт Монголын Элчийг хүлээн авахгүйд хүргэж мэднэ6-30, 19:45 Т.Доржханд нэр дэвшигч Д.Энхбатад юун ташуур бэлэглэчихэв5-25, 20:22 “Их тэнгэрийнхэн” Ц.Анандбазараас Бага тэнгэрээ хамгаалж чадах уу4-19, 10:55 О.Мөнхжин: УИХ-ын гишүүн асан Л.Гүндалайг шалгуулна10-11, 12:22 “PANDORA PAPERS” Монгол зэрэг 100 улсын 400 албан тушаалтны оффшор дансыг илчиллээ10-4, 10:37 Төсвийн зарлага таван жилд 2 дахин өсч, улсын төсвийн 10 хувийг Хэнтийд дангаар нь  данхайлгав10-20, 7:00 Э.Цэндбаатарт Киргиз улс нэрийнхээ өмнөөс ДАШТ-д оролцох санал тавьжээ10-7, 11:20 Б.Батбаатар: Боловсролын салбар сургалтыг илүү тавиад хүүхдийн эрүүл мэндэд хандсан бодлогоо орхигдуулдаг5-26, 8:35